घोणस
घोणस हा दक्षिण आशियातील अतिशय विषारी साप आहे. या प्रदेशातील चार प्रमुख विषारी सापांपैकी ("बिग फोर") तो एक आहे. त्याचा दंश अतिशय वेदनादायक असतो, यासाठी तो ओळखला जातो. शेतांत आणि गावांत सापडणाऱ्या उंदरांची तो शिकार करतो. त्यामुळे तो बहुधा माणसांच्या वस्तीजवळ राहतो.1

त्याला कसं ओळखायचं
- गडद पिवळे, फिकट तपकिरी किंवा तपकिरी शरीर, आणि त्यावर लांबीच्या दिशेने गडद तपकिरी ठिपक्यांच्या तीन ओळी1
- प्रत्येक गडद ठिपक्याभोवती काळे कडे असते आणि त्या कड्याला पांढरी किंवा पिवळी किनार असते1
- कानशिलांवर गडद डागांची एक जोडी, आणि डोक्यावर गुलाबीसर, सॅल्मन रंगाची किंवा तपकिरीसर V किंवा X आकाराची खूण1
- चपटे, त्रिकोणी डोके, जे मानेपासून स्पष्टपणे वेगळे दिसते1
- जाडजूड, गोलसर शरीर आणि आखूड शेपूट; शेपूट एकूण लांबीच्या सुमारे १४% असते1
अनेकदा याच्याशी गल्लत होते: खरबरीत खवल्यांचा मांडूळ (Eryx conicus) याच्या अंगावरील रंगांची नक्षी बहुधा घोणसासारखीच असते. मांडूळ पूर्णपणे निरुपद्रवी आहे. तरीही असा दिसणारा कोणताही साप असला तरी काळजी घेणे आवश्यक आहे.1
विषाची ताकद
चावताना विष त्याच्या विषदंतांतून किंवा दातांतून बाहेर येतं.
त्याच्या दंशातलं विष काय करतं?
याचे विषदंत लांब आणि पोकळ असतात. तो मोठ्या प्रमाणात विष तयार करतो. काही नोंदींनुसार प्रौढ साप सुमारे १३० ते २५० mg विष देतो. दंशानंतर आधी तीव्र वेदना आणि सूज येते. त्यानंतर हिरड्यांतून रक्तस्राव होतो, लघवीतून रक्त जाते, रक्तदाब कमी होतो आणि हृदयाचे ठोके मंदावतात. हात किंवा पायावर फोड पसरत जाऊ शकतात. उपचार न झालेल्या सुमारे २५ ते ३० टक्के दंशांमध्ये मूत्रपिंड निकामी होतात.1
तो माणसांसाठी किती धोकादायक आहे?
माणसांना धोका: प्राणघातकजगातल्या सगळ्यात धोकादायक प्राण्यांपैकी एक.याचा दंश अतिशय वेदनादायक असतो, यासाठी तो ओळखला जातो. या प्रदेशातील चार प्रमुख विषारी सापांपैकी ("बिग फोर") तो एक आहे. बहुतेक माणसांसाठी प्राणघातक मात्रा सुमारे ४० ते ७० mg असते. एका दंशात तो इतके विष सहज टोचू शकतो. दंशानंतर १ ते १४ दिवसांत, किंवा कधी त्याहूनही उशिरा, जंतुसंसर्ग, मूत्रपिंड निकामी होणे, श्वसन बंद पडणे किंवा हृदय निकामी होणे यांमुळे मृत्यू होऊ शकतो. दंशातून वाचलेल्या लोकांच्या एका अभ्यासात २९% लोकांच्या पियुषिका ग्रंथीला गंभीर इजा झाली होती. त्यामुळे पुढे त्यांना हायपोपिट्युटॅरिझम (पियुषिका ग्रंथीचे कार्य कमी होणे) झाला.1
चांगली बातमी: डॉक्टरांकडे यावर औषध (प्रतिविष) किंवा उपचार आहे.1
घाबरल्यावर तो काय करतो?
धोका वाटल्यास तो शरीराची S आकाराची अनेक वेटोळी करतो, शरीराचा पुढचा एक-तृतीयांश भाग वर उचलतो आणि मोठ्याने फुसफुसतो.1
जर तो चावला तर
- लवकर वैद्यकीय उपचार आणि लवकर प्रतिसर्पविष (अँटिव्हेनम) मिळाल्यास गंभीर गुंतागुंत टाळता येते आणि मृत्यूची शक्यता खूप कमी होते. कोणताही दंश झाल्यावर शक्य तितक्या लवकर वैद्यकीय उपचार घ्या.1
- व्यक्तीला स्थिर आणि शांत ठेव, चावलेला हात किंवा पाय हृदयाच्या पातळीवर ठेव, अंगठ्या आणि घट्ट वस्तू काढून टाक, आणि पटकन रुग्णालयात पोहोच.
नेहमी आधी तुझा आपत्कालीन क्रमांक (112, 000, 911) लाव. ही प्रथमोपचाराची सर्वसाधारण माहिती आहे, वैद्यकीय सल्ला नाही. प्रथमोपचाराच्या मूलभूत गोष्टी
सुरक्षित राहा
- जंगली प्राण्याला कधीही हात लावू नकोस, पकडू नकोस किंवा छेडू नकोस, अगदी लहान असला तरी, आणि झोपलेला किंवा मेलेला दिसत असला तरी.
- त्याला जागा दे. तो समोर आला तर शांत राहा, हळूहळू मागे हो आणि त्याला त्याच्या वाटेने जाऊ दे.
- जर एखादा तुला चावला: शांत राहा, हालचाल करू नकोस, तुझा आपत्कालीन क्रमांक (112, 000, 911) लाव किंवा पटकन रुग्णालयात पोहोच. तो कसा दिसत होता ते लक्षात ठेव, फोटो उपयोगी पडतो.
तो तुझ्या मागे लागलेला नाही. तो विषाचा वापर अन्न पकडण्यासाठी किंवा स्वतःच्या बचावासाठी करतो, आणि त्याला लपून राहणंच जास्त आवडतं. सुरक्षित राहण्याबद्दल आणखी
तो किती मोठा आहे?
तो किती लांब आहे?
नाकापासून शेपटीपर्यंत 3 पाळीव मांजरांइतका लांब
एकामागोमाग ठेवलेल्या 9 केळ्यांइतका लांब
92 सेकंदांत 100 मीटर पार करू शकेल (सगळ्यात वेगवान माणसाला 9.6 लागतात)घोणस तुझ्या तुलनेत किती मोठा आहे?
तुझ्या ब्राउझरमधलं फक्त गणित. काहीही सेव्ह होत नाही किंवा कुठेही पाठवलं जात नाही.
तो किती वेगवान आहे?
माहिती
तो दंश करण्यासाठी झेप घेतो तेव्हा इतका जोर लावतो की मोठे साप जमिनीवरून उचलले जातात.1
त्याचे फुसफुसणे इतर कोणत्याही सापापेक्षा मोठ्याने असते, असे म्हणतात.1
प्रौढ साप सहसा मंद आणि सुस्त असतात आणि डिवचल्याशिवाय क्वचितच हल्ला करतात. पण ते अतिशय वेगाने दंश करू शकतात.1
एका निरुपद्रवी मांडुळामध्ये उत्क्रांतीतून या घोणसासारखी रंगांची नक्षी तयार झाली आहे. त्यामुळे त्याला शिकाऱ्यांपासून बचाव करण्यास मदत होत असावी.1
मादीला पिलांना जन्म देण्यासाठी जवळपास ४.५ तास लागू शकतात. ११ पिलांच्या एका नोंदलेल्या जन्मावरून हे दिसून आले आहे.1
गैरसमज मोडणारा
गैरसमज: घोणस माणसांचा पाठलाग करून त्यांना चावतो.
खरं: डिवचल्याशिवाय ते सहसा हल्ला करत नाहीत. S आकाराची वेटोळी करून फुसफुसण्याच्या त्यांच्या धमकावण्याच्या पवित्र्यामुळे ते माणसांचा पाठलाग करतात असा समज पसरला आहे. मात्र ते ताकदवान असतात आणि उचलल्यास जोरदार प्रतिक्रिया देऊ शकतात.1
माहिती कुठून येते
- Russell's viper (Wikipedia (CC BY-SA 4.0))
- Daboia russelii (iNaturalist): नावे आणि वर्गीकरण.
- Venom Wiki: धोक्याची पातळी, सामान्य आकार आणि वेगाचा अंदाज हे आमचे स्वतःचे आहेत. आम्ही ते कसे ठरवतो ते बघ: आम्ही धोका कसा ठरवतो.
या पानावरच्या प्रत्येक माहितीसोबत एक क्रमांक आहे जो तिच्या स्रोताकडे निर्देश करतो. आमचं काही चुकलं असेल तर माफ कर, आम्ही प्राणीप्रेमी आहोत, विज्ञान नियतकालिक नाही. आम्हाला [email protected] वर कळव, आम्ही दुरुस्त करू.
चावा

