⛑️ Hwɛ wo ho so wɔ mmoa a wɔwɔ bɔre ho
Ka ne wɔ kame ayɛ sɛ ne nyinaa si bere a obi de ne nsa aka aboa, atiatia no so anaa ɔma ne ho dwiri no. Hunu mmoa a wɔte wo ho, ma wɔn kwan, na hunu deɛ wobɛyɛ sɛ biribi ankɔ yie a.
Ahohiahia nɔma: 112 wɔ Yuropu, 000 wɔ Australia, 911 wɔ Amerika Atifi, 111 wɔ New Zealand. Awuduro ho mmoa adwumayɛbea (poison centre) betumi aka deɛ ɛsɛ sɛ woyɛ akyerɛ wo, frɛ wɔn nso.
Kwati ka ne wɔ
- Mfa wo nsa nka wiram aboa biara, nkyere no na mfa no nni agorɔ, sɛ ɔyɛ ketewa mpo, na sɛ ɛte sɛ wawu mpo a.
- Hwɛ ansa na wode wo nsa anaa wo nan bɛhyɛ baabi a wuntumi nhunu: aboɔ ne nnua a abu ase ase, tokuro mu, nnyina a wɔaboaboa ano mu, dan nketewa mu, krataa adaka mu ne abɔnten tiafi akongua ase.
- Hyɛ mpaboa a ɛkata wo nan so ne trousa atenten wɔ wiram ne anadwo. Fa kanea di dwuma wɔ esum mu.
- Mmeaeɛ a akekantwerɛ ne ananse wɔ no, woso wo mpaboa, wo ntadeɛ, wo tawul ne wo mpa so nneɛma ansa na wode adi dwuma.
- Sɛ wohyia ɔwɔ a, gyina dinn anaa san w'akyi brɛoo. Ɔwɔ ka dodoɔ no ara si bere a nnipa rebɔ mmɔden sɛ wɔbɛkum no anaa wɔbɛkyere no.
- Mpoano: guare baabi a mpoano ahwɛfoɔ (lifeguards) ka sɛ ɛhɔ yɛ, hyɛ stinger suit wɔ nsuo hyew mu wɔ jellyfish bere mu, twe wo nan nkakrankakra wɔ anhweaseɛ nsuo a ɛnnɔ mu, na mfa cone shells anaa octopus nketewa mma da.
Ka anaa wɔ biara akyi
- Fi aboa no ho kɔ. Nsɔ nhwɛ sɛ wobɛkyere no anaa wobɛkum no, na kae sɛdeɛ ɔte, anaa twa ne mfonini firi akyiri baabi a ɛhɔ yɛ.
- Frɛ wo ahohiahia nɔma, anaa kɔ ayaresabea ntɛm. Ntwɛn nsɛnkyerɛnne: bɔre bi yɛ adwuma brɛoo wɔ ahyɛaseɛ.
- Ma onipa no bo nnwo na ɔntena dinn. Sɛ ɔkeka ne ho a, bɔre no trɛtrɛw ntɛm.
- Yi kawa, wɔɔkye ne nneɛma a ɛkyere den a ɛbɛn baabi a ɛkaa no ansa na ahonhono no afi aseɛ.
- Ntwa kuro no mu, mfa w'ano nsow bɔre no mfi mu, mfa tourniquet a ɛyɛ den nkyekyere, mfa ice anaa nsã nhyɛ ho.
Mmoa a ɛdi kan titiriw ma mmoa bi
Yei yɛ mmoa a ɛdi kan ho afotuo a wɔde di dwuma wɔ aman a mmoa yi te mu (sɛ nhwɛsoɔ, efi Australian Resuscitation Council). Di deɛ ahohiahia adwumayɛfoɔ a ɔgye wo frɛ no ka kyerɛ wo no so bere biara.
- Australia awɔ, funnel-web ananse, octopus a ɔwɔ nkaa bruu, cone snails: pressure immobilisation. Fa elastic bandage a ɛyɛ den kyekyere baabi a ɛkaa no so ne nsa anaa nan no nyinaa, fa splint kyekyere ho, na ma onipa no ntena dinn koraa. Octopus a ɔwɔ nkaa bruu ka betumi ama onipa agyae home: siesie wo ho sɛ wobɛhome ahyɛ n'ano mu (rescue breaths).
- Stonefish, lionfish, stingray, catfish a wɔwɔ bɔre ne sea urchins: fa kuro no hyɛ nsuo hyew mu, ɛnyɛ hyew sene deɛ onipa no betumi agyina a ɛnhye no (fa wo ankasa wo nsa sɔ hwɛ), simma 30 kɔsi 90. Hwehwɛ dɔkota mmoa.
- Box jellyfish a ɛwɔ nsuo hyew mu ne Irukandji: hwie vinegar gu baabi a ɛwɔɔ no so anibu 30 anaa deɛ ɛsen saa, frɛ ma wɔmmɛboa, na siesie wo ho sɛ wobɛyɛ CPR. Mfa wo nsa ntwitwi baabi a ɛwɔɔ no.
- Bluebottles (Portuguese man o' war): yi nhama (tentacles) no, fa ɛpo nsuo hohoro, na afei nsuo hyew ma yaw no.
- Wowa, kotokurodu ne tɛtea: fa biribi twitwiw wowa no dua (stinger) no fi mu, na dwo baabi no. Sɛ onipa no ntumi nhome yie, n'anim hono anaa ɛyɛ no sɛ ɔrebɛtɔ piti a, ɛyɛ allergy ahohiahia: frɛ wo ahohiahia nɔma na fa n'adrenaline pen (auto-injector) wɔ no sɛ ɔwɔ bi a.
- Redback ne widow ananse: ice pack ma yaw no, na dɔkota mmoa sɛ yaw no mu yɛ den anaa ɛtrɛtrɛw a.
Venom Wiki yɛ akwankyerɛ, ɛnyɛ dɔkota afotuo. Mmara nsɛ wɔ aman mu na ɛsesa bere kɔ so. Sɛ wo adwene nsi wo pi a, frɛ wo ahohiahia nɔma.
Yɛn asiane gyinabea
Aboa biara a ɔwɔ Venom Wiki so nya asiane gyinabea a efi 1 kɔsi 5. Ɛka sɛdeɛ aboa no yɛ hu ma nnipa kyerɛ wo, ɛnyɛ sɛdeɛ ne bɔre ano yɛ den wɔ nhwehwɛmu dan mu. Yɛn ankasa na yɛde ama, sɛdeɛ yɛnim aboa biara ho nsɛm.
Ɛte sɛ wowa wɔ anaa ɛnnu saa. Ɛkame ayɛ sɛ ɛnni asiane ma nnipa.
Ɛtumi yɛ yaw paa, nanso ɛkame ayɛ sɛ ɛnyɛ asiane kɛseɛ da.
Ne ka anaa ne wɔ hia dɔkota. Ɛntaa nkum obi koraa.
Ɛtumi kum onipa a wɔnhwɛ no yareɛ.
Mmoa a asiane wɔ wɔn ho sen biara wɔ wiase no mu baako.
Ɛyɛ sɛ wobɛhunu
Mmoa a wɔwɔ bɔre dodoɔ no ara fɛre. Wɔde bɔre kyere wɔn aduane na wɔde bɔ wɔn ho ban. Wɔn mu pii nso ho wɔ mfasoɔ: wɔdi mmoawa a wɔsɛe nneɛma, na wɔde bɔre ayɛ nnuro ama yaw, mogya mmoroso ne asikyire yareɛ (diabetes).