⛑️ Weekuume ng'oli kumpi n'ensolo ez'obusagwa
Kumpi okulumwa n'okubojjebwa kwonna kubaawo ng'omuntu akutte, alinnye ku, oba atiisizza ensolo. Manya ebibeera okumpi naawe, bireke n'ebbanga, era manya eky'okukola singa ekintu kigenda bubi.
Ennamba z'ebigwa bitalaze: 112 mu Bulaaya, 000 mu Awusitureeliya, 911 mu Amerika ey'Obukiikakkono, 111 mu New Zealand. Ebifo ebikola ku butwa (poison centres) bisobola okukubuulira eky'okukola, nabyo bikubire essimu.
Weewale okulumwa n'okubojjebwa
- Tokwatako, tokwata wadde okusoomooza ensolo ey'omu nsiko, ne bw'eba ntono, era ne bw'eba erabika nga efudde.
- Tunula nga tonnateeka mikono oba bigere wonna w'otasobola kulaba: wansi w'amayinja n'emiti egigudde, mu binnya, mu nku, mu bisasi, mu bbokisi z'ebbaluwa ne wansi w'entebe za kaabuyonjo ez'ebweru.
- Yambala engatto enzibe n'empale empanvu mu nsiko n'ekiro. Kozesa tooki ng'obudde buzibye.
- Mu bitundu ebirimu enjaba ne nnabbubi, kunkumula engatto, engoye, tawulo n'ebiwempe nga tonnabikozesa.
- Bw'osisinkana omusota, yimirira butereevu oba dda emabega mpola. Okulumwa okusinga kubaawo ng'abantu bagezaako okugutta oba okugukwata.
- Ku nnyanja: wugira awo abakuumi b'abawuga (lifeguards) we bagamba nti tewali kabi, yambala ekyambalo ekikuuma okubojjebwa (stinger suit) mu mazzi ag'ebbugumu mu sizoni ya jellyfish, sika ebigere byo mpola ku musenyu mu mazzi amampi, era tolonda nsonzi za cone snail wadde octopus entono.
Oluvannyuma lw'okulumwa oba okubojjebwa kwonna
- Vva awali ensolo. Togezaako kugikwata wadde okugitta, naye jjukira bwe yali efaanana oba gikube ekifaananyi ng'oli wala ewatali kabi.
- Kuba ennamba y'ebigwa bitalaze, oba tuuka mu ddwaliro mangu. Tolinda bubonero: obusagwa obumu bukola mpola mu kusooka.
- Omuntu muleke ateefu era ateetambula. Okutambula kusaasaanya obusagwa mangu.
- Ggyamu empeta, essaawa n'ebintu ebinyweza okumpi n'ekifo ekirumiddwa ng'okuzimba tekunnatandika.
- Tosala kiwundu, tonuuna busagwa, tosiba kaguwa kanywevu (tourniquet), era tokozesa ayisi wadde omwenge.
Obujjanjabi obusooka obw'enjawulo ku nsolo ezimu
Buno bwe bujjanjabi obusooka obwa bulijjo mu nsi ensolo zino mwe zibeera (okugeza okuva mu Australian Resuscitation Council). Bulijjo goberera ebyo omuntu addamu ku nnamba y'ebigwa bitalaze by'akugamba.
- Emisota gy'e Awusitureeliya, nnabbubi funnel-web, blue-ringed octopus, cone snail: okunyiga n'okunyweza ekitundu (pressure immobilisation). Zinga bandeeji egolomoka ennywevu ku kifo ekirumiddwa, oluvannyuma ku kitundu kyonna, kinyweze n'omuti (splint), era omuntu muleke ateetambulira ddala. Okuluma kwa blue-ringed octopus kusobola okuyimiriza okussa: beera mwetegefu okumufuuwamu omukka (rescue breaths).
- Stonefish, lionfish, stingray, catfish ez'obusagwa ne sea urchin: teeka ekiwundu mu mazzi agookya, agookya nga omuntu bw'asobola okugumiikiriza nga tegamwokya (gagezese n'omukono gwo), okumala eddakiika 30 okutuuka ku 90. Funa obuyambi bw'abasawo.
- Box jellyfish ez'omu bitundu ebibuguma ne Irukandji: yiwa viniga ku bifo ebibojjeddwa okumala waakiri sikonda 30, kuba essimu okufuna obuyambi, era beera mwetegefu okukola CPR. Tokolokota bifo ebibojjeddwa.
- Bluebottles (Portuguese man o' war): ggyako ebiwuuzi, yozaayo n'amazzi g'ennyanja, oluvannyuma amazzi agookya olw'obulumi.
- Enjuki, ennumba n'ensanafu: kalakata oggyemu eriggwa ly'enjuki, nyogoza ekifo. Omuntu bw'aba nga tassa bulungi, ng'azimbye mu maaso oba ng'awulira ng'agenda kuzirika, buno bubenje bwa alergy obw'amangu: kuba ennamba y'ebigwa bitalaze era kozesa empiso ye eya adrenaline (adrenaline pen) bw'aba nga agirina.
- Nnabbubi redback n'eza widow: ayisi olw'obulumi, n'obuyambi bw'abasawo singa obulumi bungi oba busaasaana.
Venom Wiki kitabo ekikulambika, si kuwabula kwa musawo. Amateeka gaawukana okuva mu nsi emu okudda mu ndala era gakyuka n'ekiseera. Bw'oba obuusabuusa, kuba ennamba y'ebigwa bitalaze.
Emitendera gyaffe egy'akabi
Buli nsolo ku Venom Wiki efuna omutendera gw'akabi okuva ku 1 okutuuka ku 5. Gukubuulira akabi ensolo k'erina eri abantu, so si amaanyi g'obusagwa bwayo mu laboratory. Kino kipimo kyaffe, ekyakolebwa okuva ku ebyo ebimanyiddwa ku buli nsolo.
Nga okubojja kw'enjuki oba okutono okusingawo. Kumpi tekirina kabi eri abantu.
Kisobola okuluma ddala, naye kumpi tekiba kya kabi kinene.
Okulumwa oba okubojjebwa kwetaaga omusawo. Okufa kubaawo kitono nnyo.
Kisobola okutta omuntu atafunye bujjanjabi.
Emu ku nsolo ezisinga akabi mu nsi.
Kirungi okumanya
Ensolo ez'obusagwa ezisinga zitya. Zikozesa obusagwa okukwata emmere yazo n'okwekuuma. Nnyingi ku zo za mugaso: zirya ebiwuka ebyonoona, era eddagala ery'obulumi, puleesa ne sukaali (diabetes) likoleddwa okuva mu busagwa.