⛑️ Khala wotetezeka pafupi ndi nyama zaululu
Pafupifupi kulumidwa ndi kulasidwa konse kumachitika munthu akakhudza, kuponda kapena kudzidzimutsa nyama. Dziwa zomwe zimakhala pafupi nawe, uzipatse malo, ndipo dziwa choti uchite ngati chinachake chalakwika.
Nambala zadzidzidzi: 112 ku Ulaya, 000 ku Australia, 911 ku Amereka ya Kumpoto, 111 ku New Zealand. Malo othandiza pa za poizoni (poison centres) angakuuze choti uchite, uwaimbirenso foni.
Pewa kulumidwa ndi kulasidwa
- Usakhudze, kugwira kapena kuseweretsa nyama yakuthengo, ngakhale yaing'ono, ndipo ngakhale ikuoneka ngati yafa.
- Yang'ana usanaike manja kapena mapazi ako kulikonse kumene suona: pansi pa miyala ndi mitengo yogwa, m'mabowo, mu milu ya nkhuni, m'nyumba zosungiramo zinthu, m'mabokosi a makalata ndi pansi pa mipando ya zimbudzi zakunja.
- Vala nsapato zotseka ndi mathalauza aatali kuthengo ndi usiku. Gwiritsa ntchito tochi kukada.
- Kumadera a zinkhanira ndi akangaude, tumula nsapato, zovala, matawulo ndi zofunda usanazigwiritse ntchito.
- Ukakumana ndi njoka, ima chilili kapena bwerera m'mbuyo pang'onopang'ono. Kulumidwa kochuluka kumachitika anthu akayesa kuipha kapena kuigwira.
- Kunyanja: sambira kumene oyang'anira osambira (lifeguards) akunena kuti nkotetezeka, vala suti yoteteza kulasidwa m'madzi a kumadera otentha nthawi ya jellyfish, kokolola mapazi ako m'madzi osazama a mchenga, ndipo usatole zigoba za cone kapena ma octopus ang'onoang'ono.
Pambuyo polumidwa kapena kulasidwa kulikonse
- Choka pafupi ndi nyamayo. Usayese kuigwira kapena kuipha, koma kumbukira m'mene inkaonekera kapena jambula chithunzi uli patali potetezeka.
- Imbira nambala yadzidzidzi, kapena pita kuchipatala mwachangu. Usadikire zizindikiro: ululu wina umagwira ntchito pang'onopang'ono poyamba.
- Munthuyo akhale wodekha ndi wosasuntha. Kusuntha kumafalitsa ululu mwachangu.
- Chotsa mphete, mawotchi ndi zinthu zothina pafupi ndi polumidwapo kutupa kusanayambe.
- Usadule bala, usayamwe ululu, usagwiritse ntchito tourniquet (chingwe chomanga mwamphamvu), ayezi kapena mowa.
Chithandizo choyamba chapadera cha nyama zina
Awa ndi malangizo ovomerezeka a chithandizo choyamba m'mayiko kumene nyama izi zimakhala (mwachitsanzo ochokera ku Australian Resuscitation Council). Nthawi zonse tsatira zomwe wogwira ntchito pa nambala yadzidzidzi akukuuza.
- Njoka za ku Australia, akangaude a funnel-web, octopus ya mphete zabuluu, nkhono za cone: kumanga ndi kusasuntha (pressure immobilisation). Manga bandeji yotanuka mwamphamvu pamene walumidwa kenako chiwalo chonse, ika chogwiriziza (splint), ndipo munthuyo akhale chete osasuntha konse. Kulumidwa ndi octopus ya mphete zabuluu kungaletse kupuma: ukhale wokonzeka kumupumira m'kamwa.
- Stonefish, lionfish, stingray, nsomba za mlamba zaululu (venomous catfish) ndi nungu za m'nyanja (sea urchins): ika bala m'madzi otentha, otentha monga momwe munthuyo angapirire osapsa (yesa ndi dzanja lako), kwa mphindi 30 mpaka 90. Peza thandizo la dokotala.
- Box jellyfish ya kumadera otentha ndi Irukandji: thira viniga pamene walasidwa kwa masekondi 30 osachepera, itana thandizo, ndipo ukhale wokonzeka kuchita CPR. Usasisite pamene walasidwa.
- Bluebottle (Portuguese man o' war): chotsa minyewa yolasa, tsuka ndi madzi a m'nyanja, kenako madzi otentha kuti uchepetse kupweteka.
- Njuchi, mavu ndi nyerere: chotsa mbola ya njuchi poikwangula, ziziritsa pamalopo. Ngati munthuyo akuvutika kupuma, nkhope ikutupa kapena akumva ngati akomoka, ndi vuto ladzidzidzi la ziwengo (allergy): imbira nambala yadzidzidzi ndipo gwiritsa ntchito jakisoni wake wa adrenaline (adrenaline pen) ngati ali nawo.
- Akangaude a redback ndi widow: paketi ya ayezi kuti uchepetse kupweteka, ndi thandizo la dokotala ngati kupweteka kuli kwakukulu kapena kukufalikira.
Venom Wiki ndi chitsogozo, osati malangizo a dokotala. Malamulo amasiyana pakati pa mayiko ndipo amasintha pakapita nthawi. Ukakayika, imbira nambala yadzidzidzi.
Milingo yathu ya ngozi
Nyama iliyonse pa Venom Wiki imapatsidwa mlingo wa ngozi kuyambira 1 mpaka 5. Umakuuza kuti nyamayo ndi yoopsa bwanji kwa anthu, osati mphamvu ya ululu wake mu labotale. Ndi mlingo wathu, wopangidwa kuchokera ku zomwe zimadziwika za nyama iliyonse.
Ngati kulasidwa ndi njuchi kapena pang'ono kuposa pamenepo. Pafupifupi yosavulaza anthu.
Ingathe kupweteka kwambiri, koma pafupifupi nthawi zonse si vuto lalikulu.
Kulumidwa kapena kulasidwa kumafuna dokotala. Imfa ndi zosowa kwambiri.
Ingathe kupha munthu amene sanalandire chithandizo.
Imodzi mwa nyama zoopsa kwambiri padziko lonse.
Zabwino kudziwa
Nyama zambiri zaululu ndi zamanyazi. Zimagwiritsa ntchito ululu kugwira chakudya chawo ndi kudziteteza. Zambiri ndi zothandizanso: zimadya tizilombo towononga, ndipo mankhwala a kupweteka, kuthamanga kwa magazi ndi shuga (diabetes) apangidwa kuchokera ku ululu.