⛑️ Hlala ukhuselekile kwizilwanyana ezinetyhefu
Phantse konke ukulunywa nokuhlatywa kwenzeka xa umntu echukumisa, enyathela okanye othusa isilwanyana. Yazi ukuba yintoni ehlala ngakuwe, usinike indawo, kwaye wazi ukuba wenze ntoni ukuba kukho into engahambanga kakuhle.
Iinombolo zikaxakeka: 112 eYurophu, 000 eOstreliya, 911 eMntla Melika, 111 eNew Zealand. Amaziko ezityhefu (poison centre) anokukuxelela into omawuyenze, watsalele nawo.
Kuphephe ukulunywa nokuhlatywa
- Ungaze uchukumise, ubambe okanye uqhule isilwanyana sasendle, nokuba sincinci, kwaye nokuba sibonakala sifile.
- Jonga phambi kokuba ubeke izandla okanye iinyawo zakho naphi na apho ungaboni khona: phantsi kwamatye nezigodo, emingxunyeni, kwiimfumba zeenkuni, kwiishedi, kwiibhokisi zeposi naphantsi kwezitulo zezindlu zangasese zangaphandle.
- Nxiba izihlangu ezivaliweyo neebhulukhwe ezinde ematyholweni nasebusuku. Sebenzisa itotshi emva kokuba kumnyama.
- Kwilizwe loonomadudwane nezigcawu, vuthulula izihlangu, iimpahla, iitawuli neengubo zokulala phambi kokuba uzisebenzise.
- Ukuba udibana nenyoka, yima ungashukumi okanye ubuye umva kancinci. Ukulunywa okuninzi kwenzeka xa abantu bezama ukuyibulala okanye ukuyibamba.
- Elwandle: qubha apho abagcini-bomi bathi kukhuselekile khona, nxiba isuti yokukhusela ukuhlatywa kumanzi asetropiki ngexesha leejelifishi, rhuqa iinyawo zakho emanzini angenzulwanga anentlabathi, kwaye ungaze uthathe amaqokobhe e-cone okanye iingwane ezincinci.
Emva kokulunywa okanye ukuhlatywa
- Suka kwisilwanyana. Musa ukuzama ukusibamba okanye ukusibulala, kodwa khumbula ukuba sasikhangeleka njani okanye usifote ukude kwindawo ekhuselekileyo.
- Tsalela inombolo kaxakeka, okanye uye esibhedlele ngokukhawuleza. Musa ukulinda iimpawu: ezinye iityhefu zisebenza kancinci ekuqaleni.
- Gcina umntu ezolile kwaye engashukumi. Ukushukuma kusasaza ityhefu ngokukhawuleza.
- Susa imisesane, iiwotshi nezinto eziqinileyo kufutshane nendawo elunyiweyo phambi kokuba kuqale ukudumba.
- Musa ukusika inxeba, musa ukufunxa ityhefu, musa ukusebenzisa i-tourniquet eqinileyo, umkhenkce okanye utywala.
Uncedo lokuqala olukhethekileyo lwezinye izilwanyana
Esi sisiluleko soncedo lokuqala esiqhelekileyo kumazwe apho ezi zilwanyana zihlala khona (umzekelo, esivela kwi-Australian Resuscitation Council). Soloko wenza oko akuxelela kona umntu ophendula umnxeba kaxakeka.
- Iinyoka zaseOstreliya, izigcawu ze-funnel-web, iingwane ezinamakhonkco aluhlaza, iinkumba ze-cone: ukubopha ngoxinzelelo nokunqanda ukushukuma (pressure immobilisation). Songa ibhandeji eqinileyo enwebekayo phezu kwendawo elunyiweyo uze usonge ilungu lonke, uliqinise ngesiplinti, kwaye ugcine umntu engashukumi kwaphela. Ukulunywa yingwane enamakhonkco aluhlaza kunokumisa ukuphefumla: lungela ukumphefumlela (rescue breaths).
- Ii-stonefish, ii-lionfish, ii-stingray, ii-catfish ezinetyhefu nee-sea urchin: faka inxeba emanzini ashushu, ashushu kangangoko umntu angakwazi ukunyamezela ngaphandle kokutshiswa (wavavanye ngesandla sakho), imizuzu engama-30 ukuya kwengama-90. Fumana uncedo lwezonyango.
- Iijelifishi zebhokisi zasetropiki nee-Irukandji: thela iviniga kwiindawo ezihlatyiweyo ubuncinane imizuzwana engama-30, biza uncedo, kwaye ulungele ukwenza i-CPR. Musa ukukhuhla iindawo ezihlatyiweyo.
- Ii-bluebottle (i-Portuguese man o' war): susa ii-tentacle, hlambulula ngamanzi olwandle, emva koko usebenzise amanzi ashushu ngenxa yeentlungu.
- Iinyosi, oonomeva neembovane: krwela inaliti yenyosi uyikhuphe, upholise indawo. Ukuba umntu uphefumla kanzima, ubuso bakhe buyadumba okanye uziva ngathi uza kufa isiqaqa, yimeko kaxakeka ye-aleji: tsalela inombolo kaxakeka kwaye usebenzise ipeni yakhe ye-adrenaline ukuba unayo.
- Izigcawu ze-redback nee-widow: ipakethi yomkhenkce ngenxa yeentlungu, kunye noncedo lwezonyango ukuba iintlungu zinamandla okanye ziyasasazeka.
I-Venom Wiki sisikhokelo, asilocebiso lwezonyango. Imithetho yahlukile kumazwe ngamazwe kwaye iyatshintsha ngokuhamba kwexesha. Xa uthandabuza, tsalela inombolo kaxakeka.
Amanqanaba ethu engozi
Isilwanyana ngasinye kwi-Venom Wiki sifumana inqanaba lengozi ukusuka ku-1 ukuya ku-5. Likuxelela ukuba isilwanyana siyingozi kangakanani ebantwini, hayi ukuba ityhefu yaso inamandla kangakanani elebhu. Ngumlinganiselo wethu, owenziwe ngokwento eyaziwayo ngesilwanyana ngasinye.
Njengokuhlatywa yinyosi okanye ngaphantsi. Phantse asinangozi ebantwini.
Kunokuba buhlungu ngokwenene, kodwa phantse akusoze kube kubi kakhulu.
Ukulunywa okanye ukuhlatywa kufuna ugqirha. Ukufa kunqabe kakhulu.
Sinokubulala umntu ongafumani nyango.
Esinye sezona zilwanyana ziyingozi emhlabeni.
Kulungile ukwazi
Izilwanyana ezininzi ezinetyhefu ziyaneentloni. Zisebenzisa ityhefu ukubamba ukutya kwazo nokuzikhusela. Ezininzi zazo ziluncedo kananjalo: zitya izinambuzane ezikhathazayo, kwaye amayeza eentlungu, oxinzelelo lwegazi nesifo seswekile enziwe ngetyhefu.