Venom Wiki
Natal Faaɓru tooke kaŋŋe
No. 1306 e 1 402

Faaɓru tooke kaŋŋe

Phyllobates terribilis
Ko fii innde ndee: Innde noone terribilis no faati e toksin warooji ɗi ndun faaɓru jogii nder ndiyam yaltoowam e nguru mum.1
WaroowoWota a meemGooto e kulle ɓurɗe warugol e aduna. Si neɗɗo meemii walla ñaamii ngal, noddu ballal jooni jooni.Ballal law e sérum antivenimeux no hisna ko ɓuri heewugol e yimɓe. Noddu nimero ballal jooni jooni.
Paaɓe tooke, krapooji e tritonuuji Tooke nder nguru mumNo ñaama: ƁuuɓuuliTookeejo ɓanndu, wanaa naatnoowo tooke
Musiiba e yimɓe: WaroowoGooto e kulle ɓurɗe musiiba nder aduna.

Faaɓru tooke kaŋŋe ko faaɓru tokosru, jalbooru, iwrundu nder ladde ndukka toɓooje Kolombi. Ndu no limoo ko noone kulle ɓurnde wonugol tookeejo ɓanndu nder aduna fow, hay si ndu no tokosi. Noorooji mum jalbooji no reentina kulle hiwooje ngam ɗe woɗɗitoo.1

Tookeejo ɓanndu walla naatnoowo tooke? Kulle naatnooje tooke no naatna tooke e ŋatgol walla jukkugol. Kulle tookeeje ɓanndu no bonna si meemaama walla ñaamaama. Ngal ko tookeejo ɓanndu.
No hoɗi nder
Daande geeci Pasifik Kolombi, nder Departemaa Cauca e Valle del Cauca, Ladde ndukka Chocó1
Amerik Sud
Hello arano
Ndu no hoɗi nder ladde ndukka ɓooɗnde, ɗo toɓo heewi, fuɗɗoraade toownde geeci haa 200 m. Nokku ɗo ndu hoɗi no famɗi 5.000 km². Paaɓe ɗen no ngoni nder kawte ɗe woɗɗondiri fotugol, no ngolla nder ñalawma. Mawɗe no ndonda ɓiɗɗi maɓɓe (tetaar) haa dow lekki, no ngaɗa ɗi nder ndiyam heewɗam nder bromeliyaasiiji e ɓoggi lekki.1
Juutugol
6 cm (2,4 in)1
Mawɗe
Teddeengal
30 g (1,1 oz)1
Yaawugol ɓurngol toowugol
wona 4 km/h (2,5 mph)
E leydi yoornde, miijo tun
Ko honɗun ngal ñaamata?
Ndu no sabboo ñaamdu mum, ko ɓuri heewugol ndu no ñaama furmiiji (fourmis), e insekuuji goɗɗi keewɗi e kulle tokosɗe alaa ƴiye keeci. Mawɗe no waawi ñaamugol ñaamdu ɓurndu mawnugol si yeroraama e ɓalli maɓɓe, haa ɓuri dendrobates goɗɗe. Tetaar no ñaama algeeji, ɓiɗɗi ɓowɗi (larves de moustiques) e geɗe ñaametee goɗɗe nder ndiyam maɓɓe.1
Goonga!Natal Faaɓru tooke kaŋŋe
Faaɓru tooke kaŋŋe. Natal: Brian Gratwicke. CC BY 4.0, iNaturalist.

Hono anndirtee ngal

  • Mawɗe no njalbii, no ooleeji, haakeeji no mant, orans walla ooleeji no kaŋŋe.1
  • Tokosɗe ko ɓuri heewugol no ɓaleeji, e ceeli ɗiɗi ooleeji no kaŋŋe e dow keeci maɓɓe.1
  • Tokosɗe no heɓa noorooji maɓɓe fow si njettii wona yontaaji 18.1
  • Ko ndu noone ɓurnde mawnugol nder lenyol paaɓe tooke fleeset (Dendrobatidae).1
  • Rewɓe ko heewi no ɓuri mawnugol worɓe.1

Doole tooke

Tooke nder nguru mum

Nguru mum ko tooke. No musiiba meemugol ngal, meemugol ngal e ɗemngal walla ñaamugol ngal.

Ko honɗun tooke ɓanndu mum waɗata?

Glanduuji nguru ndun faaɓru no ngaɗa batrakotoksin, tooke alkaloyiid semmbiniiɗo sanne. Ɗum no bonna damɗe sodiyum ceeɗe nerfuuji, gaaɗe ɓanndu (muscles) no heddoo no ɓoofii. Ɗum no waawi addugol laafol (paralysie), ɓernde no dimmboo (fibrillation), ɓernde no darta golligol e maayde.1

Hono musiiba mum heewiri e yimɓe?

Musiiba e yimɓe: WaroowoGooto e kulle ɓurɗe musiiba nder aduna.

No sikkaa faaɓru ladde hakkundeeru no jogii wona miligaraam gooto tooke, ɗum no heewi ko waawi warugol yimɓe 10 haa 20. Ko woowaa, kullal hiwowal no sokli etagol ñaamugol ndun faaɓru ngam heɓugol tooke, kono meemugol nguru mum kadi no waawi bonugol. Paaɓe rimaaɗe nder daŋkiije njogaaki tooke.1

Ko honɗun ngal waɗata si ngal hulii?

Noorooji mum jalbooji no reentina kulle hiwooje ko ndu jogii tooke, ɗum noddirtee aposematism (noorooji reentinooji).1

Si neɗɗo meemii walla ñaamii ngal

  • Si neɗɗo meemii gooto e majji: loot juuɗe ɗen no moƴƴi, wota meem gite walla hunuko. Si paykun walla kullal suudu meemii gooto e ɗemngal walla ñaamii gooto: noddu centre antipoison walla nimero ballal.

Adii fow noddu nimero ballal (112, 000, 911). Ɗum ko anndinal ballal adiingal, wanaa saaraangal doktoro. Ko adii nder ballal adiingal

Reen hoore maa

  • Wota a meem, wota a nanngu, wota a jalnu kullal ladde haa abada, hay si ko tokooso, hay si no yi'ee no ɗaanii walla maayii.
  • Accu ngal nokku. Si a fotti e ngal, deeƴu, ruttu ɓaawo seeɗa seeɗa, accu ngal yaha laawol mum.
  • Si a meemii walla a ñaamii ngal: wota a moomtu gite maa walla hunuko maa, loot juuɗe maa, heɓu ballal doktoro.

Ngal faalaaka gaañugol ma. Tooke mum woodi tun ngam wota huunde ñaam ngal. Ko ɓeydi fii reenugol hoore maa

Hono mawniri?

Hono juutiri?

Faaɓru tooke kaŋŋe juuti wona 6 cm (2,4 in)Ñippirde kayitaaje wona 3 cm (1,2 in)Telefon smart wona 15 cm (5,9 in)

Hono teddiri?

teddi no ñippirɗe kayitaaje 30
juuti no kaaɗe mahirɗe 2 e diisa gootono waawi taccugol meeteruuji 100 nder segonde 90 (neɗɗo ɓurɗo yaawugol sokli 9,6)

Hono Faaɓru tooke kaŋŋe mawniri, si fooɗondiraama e AN?

Ko limoore tun nder navigateur maa. Alaa ko danndetee walla ko neldetee ka nokku woo.

Hono yaawiri?

moƴƴi anndugol

Humpito

1

Leñol asliyankooɓe ɗon, no Emberá e Cofán, no kuutora tooke ndun faaɓru e hoore fleeseeji (fléchettes) e fleesiiji (flèches) hiwgol. Tooke on no heddoo no wara duuɓi ɗiɗi walla ko ɓuri.1

2

Faaɓru ndun no heɓa tooke mum e ñaamdu mum. Paaɓe jogaaɗe nder daŋkiije, ñaamdinaaɗe insekuuji coodaaɗi e jeeyooɓe, no majjina tooke maɓɓe seeɗa seeɗa.1

3

Ganduɓe no sikka skarabe tokosɗo nder lenyol Melyridae, no gasa ko ɗum woni ñaamdu mawndu ndu tooke mum iwrata.1

4

Mboddi Leimadophis epinephelus hollitii no waawi muñugol toksin paaɓe goɗɗe, yi'aama no ñaama paaɓe tokosɗe tawa bonaali.1

5

Nooro ndun faaɓru no ceerti. Mbaydi ooleeri ndi heɓata innde mum, kono ndee noone no jogii kadi mbaydi haakeeri no mant, orans e orans koyɗe ɓaleeje.1

Bonnoowo fenaandeeji

Fenaande: Paaɓe tooke kaŋŋe fow no njogii tooke sahaa kala.

Goonga: Faaɓru ndun no heɓa tooke tun si no ñaama ñaamdu moƴƴundu nder ladde. Paaɓe rimaaɗe nder daŋkiije ɗe ñaamaali ñaamdu maɓɓe ladde njogaaki tooke.1

Ngam ganduɓe tooke

Innde ganndal
Phyllobates terribilis
Fedde
Paaɓe tooke, krapooji e tritonuuji
Ɓesngu
Dendrobatidae2
Ordre
Anura
Leyɗe mawɗe
Amerik Sud
Ɓiɓɓe tokosɓe
Boccoode ɗen no saakee e leydi, suuɗaa les ɗaŋɗe lekki. Tetaar no ƴoggoo e ndiyam ɓooɗɗam (mucus) dow keeci baaba walla neene mum, kanko no ronda ɗi haa e ndiyam dow lekki.1
Hono ngal woniri nder ladde
No e kulol mawngol majjugol1
Musiiba e yimɓe
5 / 5: Waroowo3

Ɗo humpitooji ɗin iwri

  1. Golden poison frog (Wikipedia (CC BY-SA 4.0))
  2. Phyllobates terribilis (iNaturalist): inɗe e ŋoordingol (classification).
  3. Venom Wiki: tolno musiiba, mawnugol aadaajo e miijo yaawugol ko amen. Ndaar no min ƴeewtirta ɗum: Hono min tolnirta musiiba.

Kala humpito nder ngoo hello no jogii limoore hollirnde iwdi mum. Si min juumii, yaafo, min ko yiɗɓe kulle, wanaa jaaynde ganndal. Haalan min e [email protected], min feewnitan.

Yaare nden no weelaa! Venom Wiki ko golle neɗɗo gooto: ko yoɓetaake, alaa piiblisite, alaa reweteeɓe. Kopporde tokooso no walla heddingol ɗum e enternet.Ñaamnu yaare nden

Ko ɓeydi e fedde wootere: Paaɓe tooke, krapooji e tritonuuji

No hoɗi kadi nder: Amerik Sud

Ñaamnu yaare ndenkopporde, no heddina ɗum ko yoɓetaake