Venom Wiki / Ebitonde byonna / Emisota gy'e Awusitureeliya

Nna. 0152 ku 1 402

Taipani ow'omu bitundu by'omunda

Oxyuranus microlepidotus

Ku linnya: Erinnya ery'ekisayansi microlepidotus mu Lulattini litegeeza "ow'amagamba amatono". Lyogera ku magamba amatono agali ku mubiri gwagwo. Kino kye kyaguweesa erinnya erya bulijjo "omusota ogw'amagamba amatono".1

KittaEmu ku nsolo ezisinga okutta ku Nsi. Bw'ekuluma, kuba essimu okufuna obuyambi amangu ddala.Obuyambi obw'amangu n'eddagala eriwonya obusagwa (antivenom) biwonya abantu abasinga obungi. Kuba ennamba y'ebigwa bitalaze mangu ddala.

Emisota gy'e Awusitureeliya

KirumaKirya: Ennyama

Akabi eri abantu: KittaEmu ku nsolo ezisinga akabi mu nsi.

Taipani ow'omu bitundu by'omunda musota ogubeera mu bitundu ebikalu eby'omunda mu Australia. Obusagwa bwagwo butwalibwa okuba obw'amaanyi okusinga obw'omusota omulala gwonna mu nsi. Naye omusota guno gutera kuba gwa nsonyi era tegutera kusisinkana bantu. Gubeera ku nsenyi z'ebbumba ezeesudde era ezirimu ebbugumu lingi. Eyo y'ensonga lwaki gutera obutaluma bantu.1

Kibeera mu

Mu bitundu ebinaatera okuba eddungu eby'omu masekkati n'ebuvanjuba bwa Australia, okumpi n'ensalo ya Queensland ne South Australia. Waliwo n'ekibinja ekyawukana ku birala okumpi ne Coober Pedy.1

Awusitureeliya ne Oseyaniya

Awaka

Gubeera ku nsenyi z'ebbumba eryatika, mu bitundu ebinaatera okuba eddungu ne mu bifo ebyesudde. Ebimu ku bifo ebyo ye Channel Country mu bukiikaddyo n'ebugwanjuba bwa Queensland, n'amaddungu ga Tirari ne Sturt Stony mu South Australia. Olw'okuba gubeera mu bifo ebyesudde, tegutera kusisinkana bantu.1

Obuwanvu

2,5 m (8,2 ft)1

Obuwanvu bwagwo bwonna awamu ku kigero buba sentimita nga 180; egisinga obunene giyinza okutuuka ku sentimita 250.

Embiro ezisinga

nga 8,3 km/h (5,2 mph)

Ku lukalu, kuteebereza bwokka

Kirya ki?

Kumpi gulya bisolo bya nkwaso ebitono n'ebya wakati byokka, naddala emmese ng'emmese ey'ebyoya ebiwanvu, emmese ey'oku nsenyi n'emmese ey'omu nnyumba, n'ebisolo ebimu eby'ensawo ebya dasyurid. Gulumba mangu nga guli kumpi, ne guluma okutuuka ku mirundi munaana mu kulumba okumu, ne gukwata ekisolo kye gulya n'omubiri gwagwo.1

Ekifaananyi kya Taipani ow'omu bitundu by'omunda — Taipani ow'omu bitundu by'omunda. Ekifaananyi: XLerate. CC BY-SA 4.0, iNaturalist.

Engeri y'okukitegeera

Gutera kuba gwa langi ya kitaka ekiddugavu ku mubiri gwonna. Langi eno ekyuka okusinziira ku kiseera ky'omwaka: okuva ku kitaka ekiddugavu ennyo okutuuka ku kiragala ekitangaavu ekirimu ekitaka.1
Amagamba mangi galina emmembe empanvu enzirugavu. Zino zikola obubonero obumenyefu obufaanana ng'obusaale, obukka emabega ne wansi ku mubiri.1
Omutwe, ennyindo n'ensingo biddugavu okusinga omubiri: biba biddugavu nzirugavu era bimasamasa mu kiseera ky'obutiti, ate biba bya kitaka ekiddugavu mu kiseera ky'ebbugumu.1
Amagamba gaseerera era tegalina lukugiro wakati. Mu masekkati g'omubiri gali mu nnyiriri 23.1
Emisota emikulu gyonna awamu giwanvuwa sentimita nga 180 ku kigero, ate egisinga obunene giyinza okutuuka ku sentimita 250.1

Kitera okutabulwa ne: Taipani ow'oku lubalama lw'ennyanja (Oxyuranus scutellatus) wa luganda lwagwo olw'okumpi. Amannyo g'obusagwa aga taipani ow'omu bitundu by'omunda mampimpi katono, nga mawanvu mm 3.5 okutuuka ku mm 6.2. Taipani ow'oku lubalama lw'ennyanja abeera kumpi n'ebitundu by'oku lubalama ebirimu abantu bangi, era abantu bamusisinkana emirundi mingi.1

Amaanyi g'obusagwa

Kiruma

Obusagwa buyita mu mannyo gaakyo amawanvu (fangs) oba mu mannyo amalala nga kiruma.

Obusagwa bwakyo bukola ki?

Obusagwa bwagwo bwa butwa bungi nnyo, era bukola nnyo ku kutta ebisolo eby'omusaayi ogubuguma. Okugezesa okwakolebwa ku mmese mu laabu ne ku butoffaali bw'omutima gw'omuntu kulaga nti bwa butwa bungi okusinga obusagwa bw'omusota gwonna ogw'omu nnyanja ogwagezesebwa. Kiteeberezebwa nti okuluma okumu kuba n'obusagwa obumala okutta abantu abakulu abasoba mu 100. Ku bisolo by'gulya, obusagwa bubiremesa okwenyeenya kumpi amangu ddala.1

Kirina akabi kenkana wa eri abantu?

Akabi eri abantu: KittaEmu ku nsolo ezisinga akabi mu nsi.

Obusagwa bwagwo buli mu bw'amaanyi ennyo okusinga obw'emisota emirala. Naye gutera kuba gwa nsonyi, gwagala okwekweka era gukkakkamu. Tegutera kusisinkana bantu kubanga gubeera mu bifo ebyesudde. Mu bulamu obwa bulijjo, taipani ow'oku lubalama lw'ennyanja y'atwalibwa okuba ow'obulabe okusingawo, olw'engeri gy'agira ng'ali kumpi n'abantu, n'olw'okuba abeera kumpi n'ebitundu by'oku lubalama ebirimu abantu bangi.1

Kikola ki nga kitidde?

Gutera kuba gwa nsonyi era gwagala okwekweka. Okutwalira awamu gukkakkamu.1

Bwe kiruma

Okunyiga n'okunyweza ekitundu (pressure immobilisation): zinga bandeeji egolomoka ennywevu ku kifo ekirumiddwa, oluvannyuma ogende waggulu ku kitundu kyonna, kinyweze n'omuti (splint), era omuntu muleke ateetambulira ddala okutuusa obuyambi lwe butuuka.
Tonaaza kifo ekirumiddwa: amalwaliro gasobola okukebera obusagwa obusigadde ku lususu okulonda eddagala eriwonya obusagwa (antivenom) erituufu.

Bulijjo sooka kuba ennamba y'ebigwa bitalaze (112, 000, 911). Buno bulagirizi bwa bujjanjabi obusooka obwa bulijjo, si kuwabula kwa musawo. Obujjanjabi obusooka obw'omusingi

Weekuume

Tokwatako, tokwata wadde okusoomooza ensolo ey'omu nsiko, ne bw'eba ntono, era ne bw'eba erabika nga yeebase oba nga efudde.
Gireke n'ebbanga. Bw'osisinkana emu, beera mukkakkamu, dda emabega mpola era gireke egende mu kkubo lyayo.
Bw'emu ekuluma: beera mukkakkamu, totambula, kuba ennamba y'ebigwa bitalaze (112, 000, 911) oba tuuka mu ddwaliro mangu. Jjukira bwe yali efaanana, ekifaananyi kiyamba.

Tekikunoonya. Kikozesa obusagwa bwakyo okukwata emmere oba okwekuuma, era kyandisinze kwekweka. Ebirala ku kwekuuma

Wa mu nsi?

Afirika Asiya Bulaaya Amerika ey'Obukiikakkono Amerika ey'Obukiikaddyo Awusitureeliya ne Oseyaniya

Kinene kyenkana wa?

Kiwanvu kyenkana wa?

kiwanvu nga mbwa 2,5 okuva ku nnyindo okutuuka ku mukirakiwanvu nga ndiizi 14 eziteekeddwa mu lunyiririkyandisobodde okudduka mita 100 mu sikonda 43 (omuntu asinga embiro yeetaaga 9,6)

Taipani ow'omu bitundu by'omunda kinene kyenkana wa bw'ogeraageranya ne GGWE?

Kubala bwokka mu browser yo. Tewali kitterekebwa wadde okusindikibwa wonna.

Kidduka kyenkana wa?

Omuntu atambula nga 5 km/h (3,1 mph)

Taipani ow'omu bitundu by'omunda nga 8,3 km/h (5,2 mph)

Omwana ku kagaali nga 12 km/h (7,5 mph)

kirungi okumanya

Ebituufu

Kiteeberezebwa nti okuluma okumu kuba n'obusagwa obumala okutta abantu abakulu abasoba mu 100.1

Okusinziira ku kugezesa okwakolebwa ku mmese mu laabu, abantu bangi bagutwala okuba omusota ogusinga obusagwa obw'amaanyi mu nsi.1

Bannasayansi baali balowooza nti gwabula okumala emyaka kumpi 90, okutuusa lwe gwazuulibwa nate mu 1972.1

Obuddugavu bwagwo bukyuka okusinziira ku biseera by'omwaka: guddugala nnyo mu kiseera ky'obutiti, ekiguyamba okunyiga ebbugumu, ate gutangaala mu kiseera ky'ebbugumu.1

Erinnya "omukambwe" lyogera ku maanyi g'obusagwa bwagwo, so si ku mpisa zaagwo.1

Bwe gukuumirwa mu bifo by'ebisolo, gutera okuwangaala emyaka 10 okutuuka ku 15. Kigambibwa nti ogumu ku Australia Zoo gwawangaala emyaka egisoba mu 20.1

Omumenyi w'enfumo

Enfumo: Ekigambo "omukambwe" mu linnya lyagwo kitegeeza nti musota gukambwe ogulumba.

Amazima: Ekigambo "omukambwe" kyogera ku maanyi g'obusagwa bwagwo. Omusota guno gutera kuba gwa nsonyi era gukkakkamu.1

Ku bakugu mu busagwa

Erinnya erya ssaayansi: Oxyuranus microlepidotus
Ekibinja: Emisota gy'e Awusitureeliya
Amaka: Elapidae2
Ensengeka: Squamata
Ssemazinga: Awusitureeliya ne Oseyaniya
Abaana abawere: Gubiika amagi, emirundi mingi 10 okutuuka ku 24 omulundi gumu. Gutera kugabiika mu bunnya bw'ebisolo by'enkwaso obwalekebwawo oba mu njatika z'amayinja eziwanvu.1
Kiri kitya mu nsiko: Tegutiisibwatiisibwa nnyo (IUCN Red List, 2018). Kiteeberezebwa nti gwaggwaawo mu New South Wales, era gwaggwaawo mu kitundu kya Victoria.1
Akabi eri abantu: 5 / 5: Kitta3

Ebituufu we biva

Inland taipan (Wikipedia (CC BY-SA 4.0))
Oxyuranus microlepidotus (iNaturalist): amannya n'ensengeka y'ebika.
Venom Wiki: omutendera gw'akabi, obunene obwa bulijjo n'okuteebereza kw'embiro bibyaffe. Laba engeri gye tubibalamu: Engeri gye tupimamu akabi.

Buli kituufu ku lupapula luno kirina ennamba eraga we kyava. Bwe tuba tukoze ensobi, tusonyiwe, tuli bayagazi ba nsolo, so si magazini ya ssaayansi. Tubuulire ku [email protected] tujja kugitereeza.

Enjaba erumwa enjala! Venom Wiki pulojekiti ya muntu omu: ya bwereere, tewali birango era tewali bikulondoola. Akasiimo akatono kayamba okugikuuma ku yintaneti.Liisa enjaba