Afrig
Asi
Tugal
Amerig gu Bëj-saalum
Ostarali ak Oseyani
Antarktig
Mbàmbulaanu Pasifik
Mbàmbulaanu Atlantig
Mbàmbulaanu End
Mbàmbulaanu Arktik
Géeju Mediteraane
Géej gu Xonq
Géeju Karayib
Géeju Koraay
Géeju Siin gu Bëj-saalum
Géeju Filipin
Géeju Andaman
Géeju Bëj-gànnaar
Géeju Timor ak Arafura
Golfu Bengal
Golfu Kaliforni
Jaan wu ñuul wi (Bitis arietans)
Dafay màttJaan wi ñuy wax « puff adder » ab jaan la bu mag, bu dëgër, ci njabootu jaan yu am daŋar yi. Mu ngi dund ci lu ëpp ci Afrig ak ci ay wàllu dunu Arabi. Mu bokk ci jaan yi gën a bon ci Afrig, ndax dafay dund fa nit ñu bare dëkk ak di liggéeye, te daŋaram dafa am doole lool. Melokaanam dafa koy nëbb bu baax, kon nit mën na ko jege walla dëgg ci wetam te gisu ko.1
Ni ngay ko xàmmee
- Yaram wu dëgër, wu diis. Guddaayam ci lu bari, lu tollu ci 1,0 m, boole ci geenam.1
- Ñaari rëdd yu lëndëm ci kaw boppam, ak ñaari rëdd yu lëndëm yu jóge ci bépp bët, wàcc ci wetu boppam.1
- Ginnaawam dafa am melokaanu ñax mu wow (mboq mu leer), xonq-bu-leer, oraas walla xonq-bu-bëñ, ak 18 ba 22 ay rëdd yu ñuul walla yu xonq-bu-lëndëm yu melni araf V, ñu wàcc ci ginnaawam ba ci geenam.1
- Ci ay mbooloo, yaram wi dafa fees dell ak ay tomb yu xonq-bu-lëndëm ak yu ñuul, ba mu mel ni lu pëndu walla lu ñuul.1
- Góor yi dëkk ci tundi Afrig gu Penku ak ci Western Cape ci Afrig gu Bëj-saalum, ci lu bari, dañuy am melokaan bu mboq ak ñuul bu yéeme.1
Kàttanu daŋar
Daŋar bi dafay génn ci bëñam yi su màttee.
Lan la daŋar biy sóob di def?
Daŋaram dafay yàq yaram bi (cytotoxique), maanaam dafay rey ak di yàq suuxu yaram bi. Màtt bi dafay indi metit bu tar, newi (fuuf), deret buy tuuru ci biir der bi, te su yàggee, suux bi mën na dee, dee googu law, ba indi gangrène (yaram bu yër). Yeneen màndarga yi: shock (yaram wu ne tàyyi te mu jéggi dayo), xel mu yëngu (bëgg a waccu), waccu, boppu bu wëndéelu ak ay diir yoo xamul bu baax li xew. Dee mën na ñëw ci lu tollu ci 25 waxtu, su daŋar bi tolloo ci 100 mg. Ci lu bari, dee yi dañuy ñëw 2 ba 4 fan ginnaaw màtt bi, ndax jafe-jafe yi ci topp.1
Ni mu lore nit ñi?
Musiba ci nit: Mën a reyBenn ci rab yi gën a am musiba ci àddina.Moo ëpp ci Afrig ci rey nit ñu jaan màtt, ëpp bépp yeneen jaanu Afrig. Li ko waral: dafa law ci réew yu bare, dafa faral di nekk ci wetu nit ñi, dafa mag, daŋaram am na doole, te jikkoom dafa tàng. Dee yi barewul ci ñi ñu fajul, waaye màtt yu metti mën nañu rey, te am na ab nettali bu wax ne 52% ci ñi ñu màtt dañoo dee. Lu ëpp ci dee yi, ñoom ak fajkat bu baaxul lañu jote.1
Lan lay def bu tiitee?
Bu ko ñu jéppee, dafay fuur ak kàddu gu kawe te du taxaw, dafay lënk yaramam bu dëgër, kanamu yaramam taxaw ni araf S bu tar, te mën na dellu ginnaaw jëm fu mu nëbbu, ba noppi màtt ci saa si te bu gaaw.1
Su màttee
- Def ba nit ki bañ a yëngu te dal, yemale cër bi ñu màtt ak kawewaayu xol bi, dindi jaaro yi ak lu xat lépp, te yóbbu ko lopitaan ci gaaw.
Saa su nekk, woo jëkk sa nimerob urgence (112, 000, 911). Lii ay ndigal yu yaatu ci ndimbal yu jëkk la, du ndigalu doktoor. Li war a xam ci ndimbal yu jëkk
Sàmmal sa bopp
- Bul laal mukk, bul jàpp, bul sonal ab rab bu àll, doonte bu ndaw la, te doonte dafa mel ni dafa nelaw walla dafa dee.
- May ko bérab. Su nga ko gisee, dalal, dellu ginnaaw ndànk-ndànk te bàyyi ko mu dem yoonam.
- Su benn màttee la: dalal, bul yëngu, woo sa nimerob urgence (112, 000, 911) walla dem lopitaan ci gaaw. Bul fàtte ni mu meloon, ab nataal dina dimbali.
Du la wut. Dafay jëfandikoo daŋaram ngir jàpp lu muy lekk walla ngir aar boppam, te nëbbu moo ko gën a neex. Yeneen ci ni ngay sàmme sa bopp
Ni mu réye?
Ni mu guddoo?
Ni mu diise?
guddu na ni 4 muusu kër, bakkan ba geen
guddu na ni 11 banaana yu ñu toftalediis na lu tollu ci muusu kër
mën na daw 100 meetar ci 97 segond (nit ki gën a gaaw soxla na 9,6)Jaan wu ñuul wi (Bitis arietans) ni mu réye ci wetu YOW?
Ay waññ rekk ci sa navigateur. Dara du denc te dara du yónnee fenn.
Ni mu gaawe?
Xibaar
Benn jigéen ci ab zoo ci Tchéqi jur na 156 doom, te loolu mooy jur bi gën a mag bi ñu bind ci bépp xeetu jaan.1
Bëñam yu daŋar yi dañu gudd, mën nañu dugg bu xóot, te dooley màttam mën na rey rab wi mu bëgg a lekk, ci dóor doŋŋ.1
Jaan wu mag wu màgg mën na génne diggante 150 ak 350 mg ci daŋar ci benn yoon, te li ëpp mooy 750 mg.1
Xaj yi ak meerkat yi, ñiy rëbbe ci xetu, dañu jafe-jafe ci gis ko, ndax am na ab pexe buy nëbb xetam.1
Mu bokk ci jaan yu ñuul yi gën a am daŋar, ci natt LD50 (dayo daŋar bi rey genn-wàllu mala yi ñu jéeme ci ab gëstu).1
Dafa xam a féey ak a yéeg, te am na benn bu ñu gis 4,6 m ci kawu suuf ci ab garab bu fees.1
Tasukatu léeb
Xalaat bu juum: Jaan yii dañu gaaw, dañu tàng te dañuy dàq nit.
Dëgg: Ci lu bari dañu yeex, te seen melokaan buy nëbb lañuy wéeru ngir aar seen bopp. Dañuy màtt bu ñu leen jéppee, waaye ci lu bari dañu dàqul nit.1
Ngir boroom xam-xam ci daŋar
Fa xibaar yi jóge
- Puff adder (Wikipedia (CC BY-SA 4.0))
- Bitis arietans (iNaturalist): tur ak ni ñu leen séddale.
- Venom Wiki: tolluwaayu musiba bi, réyaay bu yem bi ak xalaatu gaawaay bi, nun ñoo leen defar. Seetal ni nu leen waññe: Ni nuy natte musiba.
Xibaar bu nekk ci xët wii am na ab nimero buy won fa mu jóge. Su nu juumee, baal nu, nun ay nit ñu bëgg rab lanu, du ab jurnaalu xam-xam. Wax nu ko ci [email protected] te dinanu ko jubbanti.
Jiit bi dafa xiif! Venom Wiki ab liggéeyu kenn la: amul pay, amul piblisite te amul traceur. Ab may bu tuuti dafay dimbali ngir mu des ci internet.Leel jiit bi
Indian saw-scaled viper
Jaan wu Russell
Gaboon viper
Common European adder
Eastern Russell's viper
Northeast African carpet viper
Black mamba
Deathstalker
Egyptian cobra
Boomslang
Fat-tailed scorpion
Western honey bee