Faaɓru tooke kaŋŋe
Faaɓru tooke kaŋŋe ko faaɓru tokooru, jalbooru, iwrundu e ladde ndukka toɓooje Kolommbi. Ina limoo ko noone kulle ɓurnde tooke ɓanndu e aduna fof, hay so ina tokoosi. Noorooji mum jalbooji ina reentina kulle hiwooje ngam ɗe woɗɗitoo.1

No anndirte ngal
- Mawɗi ina njalbii, ina ooleeji, haakeeji no mant, orans walla ooleeji no kaŋŋe.1
- Tokoosi ko ɓuri heewde ina ɓaleeji, e ceeli ɗiɗi ooleeji no kaŋŋe e dow keeci mum en.1
- Tokoosi ina heɓa noorooji mum en fof so ɗi njettii hedde yontaaji 18.1
- Ko ndu noone ɓurnde mawnude e lenyol paaɓi tooke fleeset (Dendrobatidae).1
- Rewɓe ko heewi ina ɓuri mawnude worɓe.1
Doole tooke ɓanndu
Nguru mum ina jogii tooke. Ina bonna so meemaama, lakkaama walla ñaamaama.
Hol ko tooke ɓanndu mum waɗata?
Glanduuji nguru faaɓru ndu ina ngaɗa batrakotoksin, tooke alkaloyiid semmbinɗo sanne. Ina bonna damɗe sodiyum ceeɗe nerfuuji, gaaɗe ɓanndu (muscles) ina heddoo ina ɓoofii. Ɗum ina waawi addude laafol (paralysie), ɓernde ina dimmboo (fibrillation), ɓernde ina dara golloyde e maayde.1
Hol no bone mum heewiri e yimɓe?
Bone e yimɓe: BareejoWootere e kulle ɓurɗe bone e aduna.Ina sikkaa faaɓru ladde hakkundeeru ina jogii hedde miligaraam gooto tooke, ɗum ina heewi ko waawi warde yimɓe 10 haa 20. Ko woowaa, kullal hiwowal ina sokli etaade ñaamde faaɓru ndu ngam heɓde tooke, kono meemde nguru mum kadi ina waawi bonnude. Paaɓi rimaaɗi e daŋkiije jogaaki tooke.1
Hol ko ngal waɗata so ina hula?
Noorooji mum jalbooji ina reentina kulle hiwooje ko ndu jogii tooke, ɗum noddirtee aposematism (noorooji reentinooji).1
So neɗɗo meemii ngal walla ñaamii ngal
- So neɗɗo meemii gooto: loot juuɗe ɗee no moƴƴiri, wota a meem gite walla hunduko. So cukalel walla kullal galle lakkii walla ñaamii gooto: noddu centre antipoison walla nimero urgence.
Adii fof noddu nimero urgence (112, 000, 911). Ɗum ko anndinal ballal adiingal, wonaa saaraangal doktoor. Ko adii e ballal adiingal
Reen hoore maa
- Wota a meem, wota a nanngu, wota a ñiŋŋu kullal ladde haa abada, hay so ngal ina famɗi, hay so ina nanndi e ɗaaniingal walla maayngal.
- Accu ngal nokku. So a fotti e ngal, deƴƴu, ruttu ɓaawo seeɗa seeɗa, accu ngal yaha laawol mum.
- So a meemii ngal walla a ñaamii ngal: wota a moomtu gite maa walla hunduko maa, loot juuɗe maa, heɓ ballal cafrol.
Ngal faalaaka gaañde ma. Tooke mum woni tan ngam wota huunde ñaam ngal. Ɓeydu anndude no reentortoo
Hol to e aduna?
Hol no mawniri?
Hol no juutiri?
Hol no teddiri?
juutde no kaaɗe mahirɗe 2 ɗaɓɓondiraaɗe
ina waawi taƴde 100 meeteer e segonde 90 (neɗɗo ɓurɗo yaawde ina sokli 9,6)Hol no Faaɓru tooke kaŋŋe mawniri, so fooɗondiraama e AN?
Limgal tan e navigatoor maa. Alaa ko danndetee walla ko neldetee.
Hol no yaawiri?
Humpito
Leñol asliyankooɓe ɗoon, ko wayi no Emberá e Cofán, ina kuutora tooke faaɓru ndu e hoore fleeseeji (fléchettes) e fleesiiji (flèches) hiwgol. Tooke oo ina heddoo ina wara duuɓi ɗiɗi walla ko ɓuri.1
Faaɓru ndu ina heɓa tooke mum e ñaamdu mum. Paaɓi jogaaɗi e daŋkiije, ñaamdinaaɗi insekuuji coodaaɗi e jeeyooɓe, ina majjina tooke mum en seeɗa seeɗa.1
Ganduɓe ina sikka skarabe tokooso e lenyol Melyridae, ina gasa ko ɗum woni ñaamdu mawndu ndu tooke mum iwrata.1
Mboddi Leimadophis epinephelus hollitii ina waawi muññude toksin paaɓi goɗɗi, yiyaama ina ñaama paaɓi tokoosi tawa bonaani.1
Nooro faaɓru ndu ina ceerti. Mbaydi ooleeri ndi heɓata innde mum, kono noone ndee ina jogii kadi mbaydi haakeeri no mant, orans e orans koyɗe ɓaleeje.1
Feññinoowo fenaande
Fenaande: Paaɓi tooke kaŋŋe fof ina njogii tooke sahaa kala.
Goonga: Faaɓru ndu ina heɓa tooke tan so ina ñaama ñaamdu moƴƴundu e ladde. Paaɓi rimaaɗi e daŋkiije ɗi ñaamaani ñaamdu mum en ladde njogaaki tooke.1
Ngam ganduɓe tooke
- Innde ganndal
- Phyllobates terribilis
- Fedde
- Ñaari tooke, ñaari e newts
- Ɓesngu
- Dendrobatidae2
- Ordre
- Anura
- Leyɗe mawɗe
- Amerik Worgo
- Ɓiɓɓe tokooso
- Boccoode ɗee ina saakee e leydi, suuɗaa les ɗaŋɗe lekki. Tetaar ina ƴoggoo e ndiyam ɓooɗɗam (mucus) dow keeci baaba walla neene mum, oo ina ronda ɗi haa e ndiyam e dow lekki.1
- Hol no ngal woniri e ladde
- Ina e kulol mawngol majjude1
- Bone e yimɓe
- 5 / 5: Bareejo3
Ɗo humpito iwri
- Golden poison frog (Wikipedia (CC BY-SA 4.0))
- Phyllobates terribilis (iNaturalist): inɗe e ceergal.
- Venom Wiki: tolno bone, mawnude heewnde e miijo yaawde ko amen. Yiy no men keɓirta ɗum: No men tolnirta bone.
Kala humpito e ngoo hello ina jogii limoore hollirnde iwdi mum. So men juumii, yaafo, men ko yiɗɓe kulle, wonaa jaaynde ganndal. Wiy men e [email protected], men feewnita.
Tooke e nguru mum

