Venom Wiki
Natal Faaɓru tooke kaŋŋe
No. 1306 e 1 402

Faaɓru tooke kaŋŋe

Phyllobates terribilis
Ko faati e innde ndee: Innde noone terribilis ina faati e toksin warooji ɗi faaɓru ndu jogii e ndiyam yaltoowam e nguru mum.1
BareejoWota a meemWootere e kulle ɓurɗe warde e aduna. So neɗɗo meemii ngal walla ñaamii ngal, noddu ballal jooni jooni.Ballal law e sérum antivenimeux ina hisna ko ɓuri heewde e yimɓe. Noddu nimero urgence jooni jooni.
Ñaari tooke, ñaari e newts Tooke e nguru mumIna ñaama: ƁuuɓuuliTooke ɓanndu, wonaa tooke ŋatgol
Bone e yimɓe: BareejoWootere e kulle ɓurɗe bone e aduna.

Faaɓru tooke kaŋŋe ko faaɓru tokooru, jalbooru, iwrundu e ladde ndukka toɓooje Kolommbi. Ina limoo ko noone kulle ɓurnde tooke ɓanndu e aduna fof, hay so ina tokoosi. Noorooji mum jalbooji ina reentina kulle hiwooje ngam ɗe woɗɗitoo.1

Tooke ɓanndu walla tooke ŋatgol? Kulle tooke ŋatgol ina naatna tooke e ŋatgol walla jukkugol. Kulle tooke ɓanndu ina bonna so meemaama walla ñaamaama. Ngal ko jogiiɗo tooke ɓanndu.
Ina wuuri e
Daande geec Pasifik Kolommbi, e Departemaa Cauca e Valle del Cauca, Ladde ndukka Chocó1
Amerik Worgo
Hello arano
Ina wuuri e ladde ndukka ɓooɗnde, ɗo toɓo heewi, gila toownde geec haa 200 m. Nokku ɗo ndu wuuri ina famɗi 5.000 km². Paaɓi ɗii ina mbuuri e kawte ɗe woɗɗondiri fotde, ina ngolla nder ñalawma. Mawɗi ina ndonda ɓiɗɗi mum en (tetaar) haa dow lekki, ina ngaɗa ɗi e ndiyam ɗam heewɗam e nder bromeliyaasiiji e ɓoggi lekki.1
Juuteendi
6 cm (2,4 in)1
Mawɗi
Teddeendi
30 g (1,1 oz)1
Yaawde ɓurnde
hedde 4 km/h (2,5 mph)
E leydi yoornde, miijo
Hol ko ngal ñaamata?
Ina sabboo ñaamdu mum, ko ɓuri heewde ina ñaama furmiiji (fourmis), e insekuuji goɗɗi keewɗi e kulle tokoose alaa ƴiyal keeci. Mawɗi ina mbaawi ñaamde ñaamdu ɓurndu mawnude so yeroraama e ɓalli mum en, haa ɓuri dendrobates goɗɗi. Tetaar ina ñaama algeeji, ɓiɗɗi ɓowɗi (larves de moustiques) e geɗe ñaametee goɗɗe e nder ndiyam mum en.1
Goonga!Natal Faaɓru tooke kaŋŋe
Faaɓru tooke kaŋŋe. Natal: Brian Gratwicke. CC BY 4.0, iNaturalist.

No anndirte ngal

  • Mawɗi ina njalbii, ina ooleeji, haakeeji no mant, orans walla ooleeji no kaŋŋe.1
  • Tokoosi ko ɓuri heewde ina ɓaleeji, e ceeli ɗiɗi ooleeji no kaŋŋe e dow keeci mum en.1
  • Tokoosi ina heɓa noorooji mum en fof so ɗi njettii hedde yontaaji 18.1
  • Ko ndu noone ɓurnde mawnude e lenyol paaɓi tooke fleeset (Dendrobatidae).1
  • Rewɓe ko heewi ina ɓuri mawnude worɓe.1

Doole tooke ɓanndu

Tooke e nguru mum

Nguru mum ina jogii tooke. Ina bonna so meemaama, lakkaama walla ñaamaama.

Hol ko tooke ɓanndu mum waɗata?

Glanduuji nguru faaɓru ndu ina ngaɗa batrakotoksin, tooke alkaloyiid semmbinɗo sanne. Ina bonna damɗe sodiyum ceeɗe nerfuuji, gaaɗe ɓanndu (muscles) ina heddoo ina ɓoofii. Ɗum ina waawi addude laafol (paralysie), ɓernde ina dimmboo (fibrillation), ɓernde ina dara golloyde e maayde.1

Hol no bone mum heewiri e yimɓe?

Bone e yimɓe: BareejoWootere e kulle ɓurɗe bone e aduna.

Ina sikkaa faaɓru ladde hakkundeeru ina jogii hedde miligaraam gooto tooke, ɗum ina heewi ko waawi warde yimɓe 10 haa 20. Ko woowaa, kullal hiwowal ina sokli etaade ñaamde faaɓru ndu ngam heɓde tooke, kono meemde nguru mum kadi ina waawi bonnude. Paaɓi rimaaɗi e daŋkiije jogaaki tooke.1

Hol ko ngal waɗata so ina hula?

Noorooji mum jalbooji ina reentina kulle hiwooje ko ndu jogii tooke, ɗum noddirtee aposematism (noorooji reentinooji).1

So neɗɗo meemii ngal walla ñaamii ngal

  • So neɗɗo meemii gooto: loot juuɗe ɗee no moƴƴiri, wota a meem gite walla hunduko. So cukalel walla kullal galle lakkii walla ñaamii gooto: noddu centre antipoison walla nimero urgence.

Adii fof noddu nimero urgence (112, 000, 911). Ɗum ko anndinal ballal adiingal, wonaa saaraangal doktoor. Ko adii e ballal adiingal

Reen hoore maa

  • Wota a meem, wota a nanngu, wota a ñiŋŋu kullal ladde haa abada, hay so ngal ina famɗi, hay so ina nanndi e ɗaaniingal walla maayngal.
  • Accu ngal nokku. So a fotti e ngal, deƴƴu, ruttu ɓaawo seeɗa seeɗa, accu ngal yaha laawol mum.
  • So a meemii ngal walla a ñaamii ngal: wota a moomtu gite maa walla hunduko maa, loot juuɗe maa, heɓ ballal cafrol.

Ngal faalaaka gaañde ma. Tooke mum woni tan ngam wota huunde ñaam ngal. Ɓeydu anndude no reentortoo

Hol no mawniri?

Hol no juutiri?

Faaɓru tooke kaŋŋe hedde 6 cm juutde (2,4 in)Ñippirde kaayitaaje hedde 3 cm (1,2 in)Telefon mo smart hedde 15 cm (5,9 in)

Hol no teddiri?

teddude no ñippirɗe kaayitaaje 30
juutde no kaaɗe mahirɗe 2 ɗaɓɓondiraaɗeina waawi taƴde 100 meeteer e segonde 90 (neɗɗo ɓurɗo yaawde ina sokli 9,6)

Hol no Faaɓru tooke kaŋŋe mawniri, so fooɗondiraama e AN?

Limgal tan e navigatoor maa. Alaa ko danndetee walla ko neldetee.

Hol no yaawiri?

moƴƴi anndude

Humpito

1

Leñol asliyankooɓe ɗoon, ko wayi no Emberá e Cofán, ina kuutora tooke faaɓru ndu e hoore fleeseeji (fléchettes) e fleesiiji (flèches) hiwgol. Tooke oo ina heddoo ina wara duuɓi ɗiɗi walla ko ɓuri.1

2

Faaɓru ndu ina heɓa tooke mum e ñaamdu mum. Paaɓi jogaaɗi e daŋkiije, ñaamdinaaɗi insekuuji coodaaɗi e jeeyooɓe, ina majjina tooke mum en seeɗa seeɗa.1

3

Ganduɓe ina sikka skarabe tokooso e lenyol Melyridae, ina gasa ko ɗum woni ñaamdu mawndu ndu tooke mum iwrata.1

4

Mboddi Leimadophis epinephelus hollitii ina waawi muññude toksin paaɓi goɗɗi, yiyaama ina ñaama paaɓi tokoosi tawa bonaani.1

5

Nooro faaɓru ndu ina ceerti. Mbaydi ooleeri ndi heɓata innde mum, kono noone ndee ina jogii kadi mbaydi haakeeri no mant, orans e orans koyɗe ɓaleeje.1

Feññinoowo fenaande

Fenaande: Paaɓi tooke kaŋŋe fof ina njogii tooke sahaa kala.

Goonga: Faaɓru ndu ina heɓa tooke tan so ina ñaama ñaamdu moƴƴundu e ladde. Paaɓi rimaaɗi e daŋkiije ɗi ñaamaani ñaamdu mum en ladde njogaaki tooke.1

Ngam ganduɓe tooke

Innde ganndal
Phyllobates terribilis
Fedde
Ñaari tooke, ñaari e newts
Ɓesngu
Dendrobatidae2
Ordre
Anura
Leyɗe mawɗe
Amerik Worgo
Ɓiɓɓe tokooso
Boccoode ɗee ina saakee e leydi, suuɗaa les ɗaŋɗe lekki. Tetaar ina ƴoggoo e ndiyam ɓooɗɗam (mucus) dow keeci baaba walla neene mum, oo ina ronda ɗi haa e ndiyam e dow lekki.1
Hol no ngal woniri e ladde
Ina e kulol mawngol majjude1
Bone e yimɓe
5 / 5: Bareejo3

Ɗo humpito iwri

  1. Golden poison frog (Wikipedia (CC BY-SA 4.0))
  2. Phyllobates terribilis (iNaturalist): inɗe e ceergal.
  3. Venom Wiki: tolno bone, mawnude heewnde e miijo yaawde ko amen. Yiy no men keɓirta ɗum: No men tolnirta bone.

Kala humpito e ngoo hello ina jogii limoore hollirnde iwdi mum. So men juumii, yaafo, men ko yiɗɓe kulle, wonaa jaaynde ganndal. Wiy men e [email protected], men feewnita.

Yaare nden ina weelaa! Venom Wiki ko golle neɗɗo gooto: yoɓetaake, alaa ko jeeyetee, alaa rewɓe. Ndokkal seeɗa ina walla ngam heddude e enternet.Ñaam yaare nden

Goɗɗe e nder fedde wootere: Ñaari tooke, ñaari e newts

Ina wuuri kadi e: Amerik Worgo

Ñaam yaare ndenkaas ndokkal, ina reena ɗum yoɓetaake