Mbaa-ndiyam (Puff adder)
Mbaa-ndiyam ko mboddi mawndi, tiiɗndi, iwndi e lenyol vipeer. Ndi woni e ko ɓuri heewde e Afrik e won e nokkuuji Duunde Araabi. Ndi woni e ponndi ɓuri hulɓinde e Afrik, sabu ndi woni ka yimɓe heewi wonde e golloraade, ndi jogii kadi tooke semmbinɗo no feewi. Noone mum ina suuɗa ndi no moƴƴiri, ɗum waɗi ina newi neɗɗo yaabde ɓadiiɗo ndi tawa o yiyaani ndi.1

No anndirte ngal
- Ɓanndu tiiɗndu, teddundu. Juuteendi mum ko hono 1,0 m, wonndude e laaɓi mum.1
- Rotti ɓaleeji ɗiɗi ina tacca dow hoore, e rotti ɓaleeji ɗiɗi ina iwa e kala yitere jippa e kombi hoore.1
- Keeci ɓanndu ko oolo hono huɗo yoornaaɗo, walla soolo ɓeeñɗo, walla oraas, walla boɗeejo-soolo, tawi ina jogii rotti 18–22 ɗi mbaydi "V", ɗi soolo ɓuuɓɗo haa ɓaleejo, ina njaha e keeci e laaɓi.1
- E won e mbaaji ɗii, ɓanndu ina heewi tobbe soolo e ɓaleeji, ɗum waɗa ndi yiyee no soolo-buurɗi walla no ɓaleejo seeɗa.1
- Worɓe iwɓe e tuggiiji Afrik Fuɗnaange e Western Cape ka Afrik Worgo, heewi jogaade mbaydi oolo e ɓaleejo yiyotooɗo no feewi.1
Doole tooke
Tooke ngal ina yaltira ñiiƴe mum so ina ŋata.
Hol ko tooke ŋatgol mum waɗata?
Tooke mum ko tooke bonnoowo teewu ɓanndu (cytotoxique). Ñatugol mum ina addana muuseeki tiiɗɗo, ɓuuɓol, ƴiiƴam ina rokka les nguru, e ka ɓuri tiiɗde, maayde teewu ina waawi saakaade haa waɗa gangrene (teewu nyolooru). Maandeeji goɗɗi ko: ñawu shock (ɓanndu ina yooloo), ɓernde ina wuuma, tuuta, hoore ina yiiloo, e saɗi neɗɗo ina wonta hono seeɗa e hakkille mum. Maayde ina waawi waɗde e hono waktuuji 25 e ɓoggol tooke hono 100 mg, maayɓe ɓuri heewde ko ñalɗi 2–4 caggal ñatugol, sabu caɗeele ɗe ñatugol ngol addi.1
Hol no bone mum heewiri e yimɓe?
Bone e yimɓe: BareejoWootere e kulle ɓurɗe bone e aduna.Ndi ɓuri kala mboddi Afrik goddi wonde sabaabu maayde yimɓe ñatiraaɓe mbodi e Afrik. Ɗum ko sabu ndi saakiti e nokkuuji keewɗi, ndi heewi wonde ɓadiiɗo yimɓe, ndi mawni, tooke mum semmbini, ndi tikkoto kadi. Maayde heewaani e ɓe safraaka, kono ñatugol tiiɗngol ina waawi warde, won jaŋtol wiyi 52% e ñatiraaɓe ɓee maayii. Ko ɓuri heewde e maayde ina jokki e safaara mo moƴƴaani.1
Hol ko ngal waɗata so ina hula?
Si ndi tooñaama, ndi ina fuusa e sowtu mawngu tawa dartataa, ndi ina ɓoorna hoore mum no tiiɗiri, tawa yeeso ɓanndu mum ina fooda wonta no "S" , ndi ina waawi ruttaade caggal faade ka suuɗirtee, refti ndi piya e jaawngal, tawa a sinndaaki.1
So ina ŋata
- Haɗ neɗɗo oo dillaade, deƴƴin mo, jogo terɗe ŋataaɗe ɗee e toownde ɓernde, ittu jabbe e kala ko tiiɗi, yahra mo opitaal law.
Adii fof noddu nimero urgence (112, 000, 911). Ɗum ko anndinal ballal adiingal, wonaa saaraangal doktoor. Ko adii e ballal adiingal
Reen hoore maa
- Wota a meem, wota a nanngu, wota a ñiŋŋu kullal ladde haa abada, hay so ngal ina famɗi, hay so ina nanndi e ɗaaniingal walla maayngal.
- Accu ngal nokku. So a fotti e ngal, deƴƴu, ruttu ɓaawo seeɗa seeɗa, accu ngal yaha laawol mum.
- So gooto ŋatii ma: deƴƴu, wota a dillu, noddu nimero urgence (112, 000, 911) walla yahu opitaal law. Jogo e hakkille no ngal nanndi, natal ina walla.
Ngal faalaaka gaañde ma. Ina huutoroo tooke mum ngam nanngude ñaamdu walla reenaade, ina ɓuri yiɗde suuɗaade. Ɓeydu anndude no reentortoo
Hol to e aduna?
Hol no mawniri?
Hol no juutiri?
Hol no teddiri?
juutde no ulluuɗi galle 4, hinere haa lawol
juutde no banaanaaji 11 sammondiraaɗi
hedde teddude no ullundu galle
ina waawi taƴde 100 meeteer e segonde 97 (neɗɗo ɓurɗo yaawde ina sokli 9,6)Hol no Mbaa-ndiyam (Puff adder) mawniri, so fooɗondiraama e AN?
Limgal tan e navigatoor maa. Alaa ko danndetee walla ko neldetee.
Hol no yaawiri?
Humpito
Debbo mbaa-ndiyam e nokku dabbaaji ka Czech jibinii ɓiɗɗi 156, ɗum ko ɓuri heewde e jibinannde winndaande e kala lenyol mboddi.1
Ñiiƴe tooke mum ina njuuti, ina mbaawi naatde e ɓanndu no feewi, semmbe piyol mum tan ina waawi warde ko ndi wonnoo e huuɓde.1
Mbaa-ndiyam mawndi ina waawi yaltinde tooke hakkunde 150 e 350 mg e kala piyol, ko ɓuri heewde ko 750 mg.1
Rawaandu e meerkat, ɗi ndaartotoo uurnde, ina caɗɗa ɗi heɓde ndi, sabu ndi ina suuɗa uurnde mum (olfactory crypsis).1
Ndi woni e vipeer ɓuri tooke semmbinɗo, si ndaaraama LD50 (ɓoggol tooke warayngol feccere dabbaaji ɗi ndaartiraa e ŋeɓtugol).1
Ndi ina andi yeewde e ndiyam e ƴeegde e leɗɗe, won gooto e mum yiyaa ina woni 4,6 m dow leydi e lekki tiiɗndi.1
Feññinoowo fenaande
Fenaande: Mbaa-ndiyam ko mbodi jaawɗi, tikkotooɗi, ndaarotooɗi yimɓe ngam ɗi ɗiwna ɓe.
Goonga: Ko ɗi ɓuri heewde ko ɗi neeɓɗi, ɗi ina kollita noone mum ngam reenaade. Ɗi ina piya si ɗi tooñaama, kono ɗi heewaani ɗiwnude yimɓe.1
Ngam ganduɓe tooke
Ɗo humpito iwri
- Puff adder (Wikipedia (CC BY-SA 4.0))
- Bitis arietans (iNaturalist): inɗe e ceergal.
- Venom Wiki: tolno bone, mawnude heewnde e miijo yaawde ko amen. Yiy no men keɓirta ɗum: No men tolnirta bone.
Kala humpito e ngoo hello ina jogii limoore hollirnde iwdi mum. So men juumii, yaafo, men ko yiɗɓe kulle, wonaa jaaynde ganndal. Wiy men e [email protected], men feewnita.
Ŋatgol

