Venom Wiki
Natal fijo Paaɓi tooke kaŋŋe
Limre 1306 e 1 402

Paaɓi tooke kaŋŋe

Phyllobates terribilis
Baɗte innde: Innde besngu terribilis ɗon haala tooke waroowo nder ndiyam nguru paaɓi ɗi.1
WarooɗoTaa memuGooto e dabbaaji ɓurɗi warde e aduna. Si neɗɗo memii nde walla ñaamii nde, noddu ballal ɗoo ɗoon.Ballal yaawngal e antivenom ina hisna ɓuri ɗuuɗɓe. Noddu lamba ballal yaawngal ɗoo ɗoon.
Kwaɗoji tooke, kwaɗoji mawɗi e newt Tooke nder nguru mumIna ñaama: Dabbaaji pamari (insect)Tooke memde walla ñaamde, wonaa tooke ŋatol walla fiɗol
Bone e yimɓe: WarooɗoGooto e dabbaaji ɓurɗi bone e aduna.

Paaɓi tooke kaŋŋe ko paaɓi tokooso, jalbooɗo, ummiiɗo nder ladde leɗɗe toɓo (rainforest) Kolombiya. Ɗum ɗon limee dabba ɓurɗo tooke ɓanndu nder aduna, hay so ɗum ko tokooso. Gooɓi mum jalbooji ɗon reentina dabbaaji waroowi ngam ɗi ɓadaaka.1

Tooke memde walla ñaamde, walla tooke ŋatol walla fiɗol? Dabbaaji tooke ŋatol walla fiɗol ina naatna tooke e ŋatol walla fiɗol. Dabbaaji tooke memde walla ñaamde ina bone si a memii walla a ñaamii. Ndee ko tooke memde walla ñaamde.
Ina wona e
Kommbi baharu Pasifik Kolombiya, nder Departmentuuji Cauca e Valle del Cauca, Ladde leɗɗe toɓo Chocó1
Amerik Worgo
Galle
Ɗum ɗon hoɗi nder ladde leɗɗe toɓo leeɓɗe, toɓo heewi, diga fotde baharu haa 200 m. Nokku mum ɓuraani 5,000 kilomeetaaji kare (square km). Paaɓe ɗe ɗon hoɗi nder mooftirɗe ɗe ɗon ceerti potɗum, ɗe ɗon golla nyalaande. Mawɗe ɗon ndoggoo ɓikkoy maɓɓe (tadpole) dow leɗɗe, ɗe ɗon ngaɗa ɓe nder ndiyam nder bromeliad e wuddeeje leɗɗe.1
Njuuteendi
6 cm (2,4 in)1
Mawɗe
Teddeengal
30 g (1,1 oz)1
Yaawre ɓurnde
ɓadii 4 km/h (2,5 mph)
E leydi, miijo tan
Hol ko nde ñaamata?
Ɗum ɗon nanngira habbugol, ɗum ɗon ñaama ko ɓuri heewde mbuuɗi (ants), e kulle goɗɗe ɗuuɗɗe e dabbaaji tokooso alaa ƴiyal. Mawɗe ɗon mbaawi ñaamde ñaamdu ɓurndu mawnude dow mawnde maɓɓe ko ɓuri heewde nder dendrobatid goɗɗi. Ɓikkoy (tadpole) ɗon ñaama algae, ɓikkoy ɓowɗi e geɗe ñaameteeɗe goɗɗe nder ndiyam maɓɓe.1
Goonga!Foto Paaɓi tooke kaŋŋe
Paaɓi tooke kaŋŋe. Foto: Brian Gratwicke. CC BY 4.0, iNaturalist.

No anndirto nde

  • Mawɗe ko jalbooɗe, oolde, haakoode no mint, oranj walla oolde kaŋŋe.1
  • Ɓikkoy ko ɓuri heewde ɓaleeje bee lilliiɗe oolde kaŋŋe ɗiɗi dow keeci maɓɓe.1
  • Ɓikkoy ɗon keɓa gooɓi maɓɓe fuu nder ko wayi no yontaaji 18.1
  • Ɗum ko besngu ɓurngu mawnude nder ɓeynguure paaɓe tooke dart.1
  • Rewɓe ko heewi ɗon ɓuri mawnude worɓe.1

Doole tooke

Tooke nder nguru mum

Nguru mum ko tooke. Ina bone memde nde, memde nde e ɗemngal walla ñaamde nde.

Hol ko tooke mum (memde walla ñaamde) waɗata?

Bubbe nguru paaɓi ɗi ɗon mbaɗa batrachotoxin, tooke alkaloid semmbiɗɗo masin. Ɗum ɗon bonna laabi sodium ceelule ɗaɗi ɓanndu (nerves), teewu (muscles) ɗon ndaɗɗa ɗiwɗi, ɗi mbaawataa yoofde. Ɗum ɗon waawi waɗde ɓanndu majjina dillugol (paralysis), ɓernde ɗon dimmba (fibrillation), ɓernde ɗon dara e maayde.1

Hol no nde woni bone e yimɓe?

Bone e yimɓe: WarooɗoGooto e dabbaaji ɓurɗi bone e aduna.

Ɗon sikkaa paaɓi ladde gooto ɗon jogii ko wayi no milligram gooto tooke, ɗum heewi warde yimɓe 10 haa 20. Ko heewi dabba waroowo ɗon sokli ñaamde paaɓi oo ngam heɓde tooke, kono meemugol nguru mum boni kadi. Paaɓe jibinaaɗe nder galle (captive) alaa tooke.1

Hol ko nde waɗata si nde hulii?

Gooɓi mum jalbooji ɗon reentina dabbaaji waroowi wi'a ɗum jogii tooke, ɗum ɗon wi'ee aposematic coloration.1

Si neɗɗo memii nde walla ñaamii nde

  • Si neɗɗo memii gooto: lootu juuɗe moƴƴa, taa memu gite walla hunnduko. Si ɓiɗɗo walla dabbaare galle memii gooto e ɗemngal walla ñaamii nde: noddu nokku ballal tooke walla lamba ballal yaawngal.

Sahaa fof, noddu lamba ballal yaawngal (112, 000, 911) ko adii. Ɗum ko ballal arano kuuɓal, wonaa wasiyya doktaa. Aslu ballal arano

Reen hoore maa

  • Taa memu, taa nanngu, taa aaɓnu dabbaare ladde abada, hay pamaro, hay si ina wayi no ɗaanii walla maayii.
  • Accu nde nokku. Si a fottii e gooto, deeƴu, ruttu caggal seeɗa seeɗa, accu nde yaha laawol mum.
  • Si a memii nde walla a ñaamii nde: taa momtu gite maa walla hunnduko maa, lootu juuɗe maa, heɓu ballal doktaa.

Nde ɗaɓɓaaki ma. Tooke mum ina woodi tan ngam taa huunde ñaama nde. Ɓeydu anndude no reentorto

Hol no nde mawni?

Hol no nde juuti?

Paaɓi tooke kaŋŋe juuti ɓadii 6 cm (2,4 in)Kilip kaayit ɓadii 3 cm (1,2 in)Tarho smartphone ɓadii 15 cm (5,9 in)

Hol no nde teddi?

teddi no kilip kaayit 30
juuti no bulok fijo 2 jokkondiraaɗiina waawi dogde meeter 100 nder sakan 90 (neɗɗo ɓurɗo yaawde ina haani 9,6)

Hol no Paaɓi tooke kaŋŋe mawni, fottindaade e AAN?

Hiisa tan nder browser maa. Alaa ko mooftetee walla ko neletee.

Hol no nde yaawi?

ina haani anndeede

Anndal

1

Leyyi ɗoo, no Emberá e Cofán, ɗon kuutora tooke paaɓi ɗi dow hoore kaaje e laabi wargo. Tooke oo ɗon heddoo waroowo duuɓi 2 hay ɓuri.1

2

Paaɓi ɗi ɗon heɓa tooke mum diga ñaamdu mum. Paaɓe ñaamnaaɗe kulle ɗon soodee nder galle ɗon majjina tooke maɓɓe seeɗa seeɗa.1

3

Anndooɓe ilmu ɗon sikka kulle tokooso nder ɓeynguure Melyridae ɗon waawi wonde ñaamdu himmaandu ndu ɗon hokka tooke oo.1

4

Mboddi Leimadophis epinephelus hollii semmbe e tookeeje paaɓe ɗuuɗɗe, yiyaama ɗon ñaama ɓikkoy paaɓe bee alaa bone.1

5

Goobu paaɓi ɗi ɗon ceerti. Goobu oolo ɗon hokka ɗum innde mum, kono besngu ngu ɗon jogii kadi goobu haako no mint, oranj e oranj koyɗe ɓaleeje.1

Feññinoowo goonga

Fenaande: Paaɓe tooke kaŋŋe fuu ɗon njogii tooke kala sa'i.

Goonga: Paaɓi oo ɗon heɓa tooke tan so ɗum ñaamii ñaamdu ndu haanaa nder ladde. Paaɓe jibinaaɗe nder galle mawnaaɗe bee alaa ñaamdu maɓɓe ladde alaa tooke.1

Ngam ganduɓe tooke

Innde ganndal
Phyllobates terribilis
Fedde
Kwaɗoji tooke, kwaɗoji mawɗi e newt
Besngu
Dendrobatidae2
Tolno
Anura
Nahiyaaji
Amerik Worgo
Ɓikkoy
Ɓoccooje ɗon nawlee dow leydi, suuɗaaɗe les haakooje yoorɗe. Ɓikkoy (tadpole) ɗon ndeeƴa dow ndiyam ɓettungam dow keeci jibinɗo, jibinɗo oo ɗon doggoo ɓe haa ndiyam dow leɗɗe.1
Hol no nde wonata e ladde
Ɗon ka bone majjugol (Endangered)1
Bone e yimɓe
5 / 5: Warooɗo3

Ɗo anndal iwi

  1. Golden poison frog (Wikipedia (CC BY-SA 4.0))
  2. Phyllobates terribilis (iNaturalist): inɗe e tolnugol.
  3. Venom Wiki: darja bone, mawnude woowaaɗo e miijo yaawre ko amen. Ndaar no min hiisirta ɗum: No min betiri bone.

Kala anndal e ngoo hello ina jogii limre hollirnde iwdi mum. Si min juumii, accu min, min yiɗɓe dabbaaji, wonaa jaridaa ganndal. Wiy min e [email protected] min feewnitay.

Yaare nden ina heege! Venom Wiki ko golle neɗɗo gooto: meere, tawa tallaaji alaa, trackers alaa. Ballal pamarngal ina walla heddinde ɗum e internet.Ñaamnu yaare nden

Goɗɗi e fedde wootere: Kwaɗoji tooke, kwaɗoji mawɗi e newt

Ina wona kadi e: Amerik Worgo

Ñaamnu yaare ndenkooraa ballal, ina heddina ɗum meere