Paaɓi tooke kaŋŋe
Tooke nder nguru mumIna ñaama: Dabbaaji pamari (insect)Tooke memde walla ñaamde, wonaa tooke ŋatol walla fiɗolPaaɓi tooke kaŋŋe ko paaɓi tokooso, jalbooɗo, ummiiɗo nder ladde leɗɗe toɓo (rainforest) Kolombiya. Ɗum ɗon limee dabba ɓurɗo tooke ɓanndu nder aduna, hay so ɗum ko tokooso. Gooɓi mum jalbooji ɗon reentina dabbaaji waroowi ngam ɗi ɓadaaka.1

No anndirto nde
- Mawɗe ko jalbooɗe, oolde, haakoode no mint, oranj walla oolde kaŋŋe.1
- Ɓikkoy ko ɓuri heewde ɓaleeje bee lilliiɗe oolde kaŋŋe ɗiɗi dow keeci maɓɓe.1
- Ɓikkoy ɗon keɓa gooɓi maɓɓe fuu nder ko wayi no yontaaji 18.1
- Ɗum ko besngu ɓurngu mawnude nder ɓeynguure paaɓe tooke dart.1
- Rewɓe ko heewi ɗon ɓuri mawnude worɓe.1
Doole tooke
Nguru mum ko tooke. Ina bone memde nde, memde nde e ɗemngal walla ñaamde nde.
Hol ko tooke mum (memde walla ñaamde) waɗata?
Bubbe nguru paaɓi ɗi ɗon mbaɗa batrachotoxin, tooke alkaloid semmbiɗɗo masin. Ɗum ɗon bonna laabi sodium ceelule ɗaɗi ɓanndu (nerves), teewu (muscles) ɗon ndaɗɗa ɗiwɗi, ɗi mbaawataa yoofde. Ɗum ɗon waawi waɗde ɓanndu majjina dillugol (paralysis), ɓernde ɗon dimmba (fibrillation), ɓernde ɗon dara e maayde.1
Hol no nde woni bone e yimɓe?
Bone e yimɓe: WarooɗoGooto e dabbaaji ɓurɗi bone e aduna.Ɗon sikkaa paaɓi ladde gooto ɗon jogii ko wayi no milligram gooto tooke, ɗum heewi warde yimɓe 10 haa 20. Ko heewi dabba waroowo ɗon sokli ñaamde paaɓi oo ngam heɓde tooke, kono meemugol nguru mum boni kadi. Paaɓe jibinaaɗe nder galle (captive) alaa tooke.1
Hol ko nde waɗata si nde hulii?
Gooɓi mum jalbooji ɗon reentina dabbaaji waroowi wi'a ɗum jogii tooke, ɗum ɗon wi'ee aposematic coloration.1
Si neɗɗo memii nde walla ñaamii nde
- Si neɗɗo memii gooto: lootu juuɗe moƴƴa, taa memu gite walla hunnduko. Si ɓiɗɗo walla dabbaare galle memii gooto e ɗemngal walla ñaamii nde: noddu nokku ballal tooke walla lamba ballal yaawngal.
Sahaa fof, noddu lamba ballal yaawngal (112, 000, 911) ko adii. Ɗum ko ballal arano kuuɓal, wonaa wasiyya doktaa. Aslu ballal arano
Reen hoore maa
- Taa memu, taa nanngu, taa aaɓnu dabbaare ladde abada, hay pamaro, hay si ina wayi no ɗaanii walla maayii.
- Accu nde nokku. Si a fottii e gooto, deeƴu, ruttu caggal seeɗa seeɗa, accu nde yaha laawol mum.
- Si a memii nde walla a ñaamii nde: taa momtu gite maa walla hunnduko maa, lootu juuɗe maa, heɓu ballal doktaa.
Nde ɗaɓɓaaki ma. Tooke mum ina woodi tan ngam taa huunde ñaama nde. Ɓeydu anndude no reentorto
Hol to e aduna?
Hol no nde mawni?
Hol no nde juuti?
Hol no nde teddi?
juuti no bulok fijo 2 jokkondiraaɗi
ina waawi dogde meeter 100 nder sakan 90 (neɗɗo ɓurɗo yaawde ina haani 9,6)Hol no Paaɓi tooke kaŋŋe mawni, fottindaade e AAN?
Hiisa tan nder browser maa. Alaa ko mooftetee walla ko neletee.
Hol no nde yaawi?
Anndal
Leyyi ɗoo, no Emberá e Cofán, ɗon kuutora tooke paaɓi ɗi dow hoore kaaje e laabi wargo. Tooke oo ɗon heddoo waroowo duuɓi 2 hay ɓuri.1
Paaɓi ɗi ɗon heɓa tooke mum diga ñaamdu mum. Paaɓe ñaamnaaɗe kulle ɗon soodee nder galle ɗon majjina tooke maɓɓe seeɗa seeɗa.1
Anndooɓe ilmu ɗon sikka kulle tokooso nder ɓeynguure Melyridae ɗon waawi wonde ñaamdu himmaandu ndu ɗon hokka tooke oo.1
Mboddi Leimadophis epinephelus hollii semmbe e tookeeje paaɓe ɗuuɗɗe, yiyaama ɗon ñaama ɓikkoy paaɓe bee alaa bone.1
Goobu paaɓi ɗi ɗon ceerti. Goobu oolo ɗon hokka ɗum innde mum, kono besngu ngu ɗon jogii kadi goobu haako no mint, oranj e oranj koyɗe ɓaleeje.1
Feññinoowo goonga
Fenaande: Paaɓe tooke kaŋŋe fuu ɗon njogii tooke kala sa'i.
Goonga: Paaɓi oo ɗon heɓa tooke tan so ɗum ñaamii ñaamdu ndu haanaa nder ladde. Paaɓe jibinaaɗe nder galle mawnaaɗe bee alaa ñaamdu maɓɓe ladde alaa tooke.1
Ngam ganduɓe tooke
- Innde ganndal
- Phyllobates terribilis
- Fedde
- Kwaɗoji tooke, kwaɗoji mawɗi e newt
- Besngu
- Dendrobatidae2
- Tolno
- Anura
- Nahiyaaji
- Amerik Worgo
- Ɓikkoy
- Ɓoccooje ɗon nawlee dow leydi, suuɗaaɗe les haakooje yoorɗe. Ɓikkoy (tadpole) ɗon ndeeƴa dow ndiyam ɓettungam dow keeci jibinɗo, jibinɗo oo ɗon doggoo ɓe haa ndiyam dow leɗɗe.1
- Hol no nde wonata e ladde
- Ɗon ka bone majjugol (Endangered)1
- Bone e yimɓe
- 5 / 5: Warooɗo3
Ɗo anndal iwi
- Golden poison frog (Wikipedia (CC BY-SA 4.0))
- Phyllobates terribilis (iNaturalist): inɗe e tolnugol.
- Venom Wiki: darja bone, mawnude woowaaɗo e miijo yaawre ko amen. Ndaar no min hiisirta ɗum: No min betiri bone.
Kala anndal e ngoo hello ina jogii limre hollirnde iwdi mum. Si min juumii, accu min, min yiɗɓe dabbaaji, wonaa jaridaa ganndal. Wiy min e [email protected] min feewnitay.


