Venom Wiki / Gbogbo ẹ̀dá / Viper àti paramọ́lẹ̀

Nọ́. 0316 nínú 1 402

Paramọlẹ Russell

Daboia russelii

Nípa orúkọ náà: Wọ́n fi orúkọ Patrick Russell sọ ọ́. Onímọ̀ nípa ìṣẹ̀dá ni, ó sì ṣàpèjúwe ejò yìí ní ọdún 1796. Wọ́n gbà pé orúkọ ẹ̀yà rẹ̀ (genus) wá láti inú ọ̀rọ̀ Hindi náà daboyā, tí ó túmọ̀ sí "èyí tí ó farapamọ́" tàbí "ẹni tí ó ba sílẹ̀".1

ApaniỌ̀kan lára àwọn ẹranko apani jùlọ ní ayé. Bí ó bá bù ọ́ jẹ, pe fún ìrànlọ́wọ́ lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀.Ìrànlọ́wọ́ kíákíá àti oògùn apa-oró (antivenom) ń gba ẹ̀mí ọ̀pọ̀ ènìyàn là. Pe nọ́ńbà pàjáwìrì rẹ lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀.

Viper àti paramọ́lẹ̀

ÌbùjẹOúnjẹ rẹ̀: Ẹran

Ewu fún ènìyàn: ApaniỌ̀kan lára àwọn ẹranko tó léwu jùlọ ní ayé.

Paramọlẹ Russell jẹ́ ejò olóró gidigidi ní Gúúsù Éṣíà. Ó wà lára àwọn ejò olóró mẹ́rin tí wọ́n ń pè ní "Àwọn Mẹ́rin Ńlá" ní agbègbè náà. Ìjẹ rẹ̀ máa ń dunni gan-an. Ó sábà máa ń gbé nítòsí ènìyàn, nítorí pé ó ń dọdẹ àwọn eku tí ó wà ní oko àti ní abúlé.1

Ó ń gbé ní

Íńdíà, Sri Lanka, Bangladesh, Nepal àti Pakistan, ní Gúúsù Éṣíà1

Éṣíà

Ilé

Ó ń gbé ní àwọn ibi tí ó ṣí sílẹ̀ tí koríko tàbí igbó kékeré wà, ní igbó ẹlẹ́gùn-ún, ní oko igi àti ní ilẹ̀ oko. Ó pọ̀ jùlọ ní pẹ̀tẹ́lẹ̀, ní ilẹ̀ rírẹlẹ̀ etí òkun àti ní orí òkè kékeré. Wọ́n sábà máa ń rí i ní ìlú àti ní abúlé, níbi tí eku pọ̀ sí. Nítorí náà, àwọn tí ń ṣiṣẹ́ níta ní àwọn ibi wọ̀nyí ló wà nínú ewu jùlọ láti jẹ́ kí ó bù wọ́n jẹ.1

Gígùn

1.7 m (5.4 ft)1

Gígùn ara àti ìrù tí ó pọ̀ jùlọ. Ní àpapọ̀, ó tó nǹkan bí 120 cm ní ilẹ̀ Éṣíà, ó sì kúrú díẹ̀ ní àwọn erékùṣù.

Ìyára gíga jùlọ

nǹkan bí 3.9 km/h (2.4 mph)

Lórí ilẹ̀, àfojúbù

Kí ni ó máa ń jẹ?

Eku ni ó ń jẹ jùlọ. Ó tún ń jẹ àwọn ẹranko afàyàfà kékeré, akàn orí ilẹ̀, àkekèé àti àwọn kòkòrò ẹlẹ́sẹ̀-oríkèé mìíràn. Àwọn ọmọ ejò máa ń dọdẹ alángbá nígbà ìrọ̀lẹ́, bí wọ́n sì ṣe ń dàgbà, wọ́n á di ẹni tí ó ń jẹ eku ní pàtàkì.1

Fọ́tò Paramọlẹ Russell — Paramọlẹ Russell. Fọ́tò: AChawla. CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons.

Bí o ṣe lè dá a mọ̀

Ara rẹ̀ jẹ́ àwọ̀ ìyeyè dúdú, àwọ̀ ilẹ̀ fífẹ́rẹ́ tàbí àwọ̀ ilẹ̀, pẹ̀lú ìlà mẹ́ta ti àmì àwọ̀ ilẹ̀ dúdú tí ó tò lọ ní gbogbo gígùn ara rẹ̀1
Àmì dúdú kọ̀ọ̀kan ní òrùka dúdú tí etí funfun tàbí ìyeyè yí ká1
Àbàwọ́n dúdú méjì wà ní ẹ̀gbẹ́ orí rẹ̀ (ní ìpéǹpéjú), àmì V tàbí X aláwọ̀ pupa fífẹ́rẹ́, aláwọ̀ ẹja salmon tàbí àwọ̀ ilẹ̀ sì wà ní orí rẹ̀1
Orí rẹ̀ pẹrẹsẹ, ó ní igun mẹ́ta, ó sì yàtọ̀ kedere sí ọrùn rẹ̀1
Ara rẹ̀ nípọn, ó ríbiti, ìrù rẹ̀ sì kúrú, ó tó nǹkan bí 14% gbogbo gígùn rẹ̀1

A sábà máa ń ṣì í mọ̀ sí: Ejò òjòlá iyanrìn onípẹ́ẹ̀pẹ́ líle, Eryx conicus, sábà máa ń ní àwọ̀ tí ó jọ ti Paramọlẹ Russell. Kò lè pani lára rárá, ṣùgbọ́n ẹ ṣì gbọ́dọ̀ ṣọ́ra fún èyíkéyìí ejò tí ó rí báyìí.1

Agbára oró

Ìbùjẹ

Oró ń jáde láti inú eyín oró tàbí eyín rẹ̀ nígbà tí ó bá bùjẹ.

Kí ni oró rẹ̀ máa ń ṣe?

Ehín oró rẹ̀ gùn, ó sì ní ihò nínú. Ó ń mú oró púpọ̀ jáde; àwọn ìròyìn kan sọ pé àwọn àgbà ń mú nǹkan bí 130 sí 250 mg jáde. Àmì ìjẹ rẹ̀ máa ń bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú ìrora líle àti wíwú. Lẹ́yìn náà, ẹ̀jẹ̀ máa ń jáde láti inú èrìgì àti nínú ìtọ̀, ẹ̀jẹ̀ ríru (blood pressure) máa ń lọ sílẹ̀, ọkàn sì máa ń lù díẹ̀díẹ̀. Ilé-ọmọ (ìró omi lára awọ) lè tàn ká gbogbo apá tàbí ẹsẹ̀ náà, kíndìnrín sì máa ń dáwọ́ iṣẹ́ dúró nínú nǹkan bí 25 sí 30 nínú ọgọ́rùn-ún àwọn ìjẹ tí a kò tọ́jú.1

Báwo ló ṣe léwu tó fún ènìyàn?

Ewu fún ènìyàn: ApaniỌ̀kan lára àwọn ẹranko tó léwu jùlọ ní ayé.

Ìjẹ rẹ̀ máa ń dunni gidigidi, ó sì wà lára "Àwọn Mẹ́rin Ńlá" ejò olóró ní agbègbè náà. Ìwọ̀n oró tí ó lè pa ọ̀pọ̀ ènìyàn jẹ́ nǹkan bí 40 sí 70 mg, ìwọ̀n yìí sì kò ju ohun tí ìjẹ kan ṣoṣo lè fi sínú ara lọ. Ikú lè dé ní ọjọ́ 1 sí 14 lẹ́yìn ìjẹ, tàbí nígbà mìíràn lẹ́yìn ìyẹn, nítorí àkóràn, kíndìnrín tí ó dáwọ́ iṣẹ́ dúró, èémí tí ó dúró tàbí ọkàn tí ó dáwọ́ iṣẹ́ dúró. Nínú ìwádìí kan lórí àwọn tí wọ́n yè lẹ́yìn ìjẹ, 29% ní ìpalára líle sí ẹṣẹ́ pituitary, èyí sì fa àìsàn hypopituitarism (àìtó homonu láti ẹṣẹ́ pituitary) lẹ́yìn náà.1

Ìròyìn ayọ̀: àwọn dókítà ní oògùn (antivenom) tàbí ìtọ́jú fún èyí.1

Kí ni ó máa ń ṣe nígbà tí ẹ̀rù bá bà á?

Nígbà tí ewu bá dojú kọ ọ́, ó máa ń ká ara rẹ̀ ní ọ̀pọ̀ ìkọ́ bí lẹ́tà S, á gbé ìdá mẹ́ta iwájú ara rẹ̀ sókè, á sì máa pòṣé kíkankíkan.1

Bí ó bá bùjẹ

Ìtọ́jú ìṣègùn ní kíákíá àti rírí oògùn apa-oró (antivenom) ní kíákíá lè dènà àwọn ìṣòro líle, ó sì lè dín ewu ikú kù gidigidi. Ẹ wá ìtọ́jú ìṣègùn ní kíákíá bí ó bá ti lè yá tó lẹ́yìn ìjẹ èyíkéyìí.1
Jẹ́ kí ẹni náà wà láìmira kí ó sì farabalẹ̀, jẹ́ kí apá tàbí ẹsẹ̀ tí ó bù jẹ wà ní ìpele ọkàn, yọ òrùka àti àwọn nǹkan tó há, kí ẹ sì lọ sí ilé ìwòsàn kíákíá.

Máa kọ́kọ́ pe nọ́ńbà pàjáwìrì rẹ nígbà gbogbo (112, 000, 911). Èyí jẹ́ ìtọ́sọ́nà ìtọ́jú àkọ́kọ́ gbogbogbò, kì í ṣe ìmọ̀ràn ìṣègùn. Ìpìlẹ̀ ìtọ́jú àkọ́kọ́

Wà láìléwu

Má ṣe fọwọ́ kan, mú tàbí yọ ẹranko igbó lẹ́nu láéláé, kódà bí ó bá kéré, kódà bí ó bá dà bí ẹni pé ó ń sùn tàbí ó ti kú.
Fún un ní àyè. Bí o bá pàdé ọ̀kan, farabalẹ̀, sẹ́yìn díẹ̀díẹ̀ kí o sì jẹ́ kí ó máa bá ọ̀nà rẹ̀ lọ.
Bí ọ̀kan bá bù ọ́ jẹ: farabalẹ̀, má ṣe mira, pe nọ́ńbà pàjáwìrì rẹ (112, 000, 911) tàbí lọ sí ilé ìwòsàn kíákíá. Rántí bí ó ṣe rí, fọ́tò máa ń ṣèrànwọ́.

Kò wá ọ kiri láti ṣe ọ́ léṣe. Ó ń lo oró rẹ̀ láti mú oúnjẹ tàbí láti dáàbò bo ara rẹ̀, ó sì fẹ́ràn láti farapamọ́ jù. Sí i nípa wíwà láìléwu

Níbo ní ayé?

Áfíríkà Éṣíà Yúróòpù Àríwá Amẹ́ríkà Gúúsù Amẹ́ríkà Ọsirélíà àti Òṣéáníà

Báwo ló ṣe tóbi tó?

Báwo ló ṣe gùn tó?

ó gùn tó ológbò ilé 3 láti imú dé ìrùó gùn tó ọ̀gẹ̀dẹ̀ 9 tí a tò tẹ̀léralè sáré mítà 100 ní ìṣẹ́jú-àáyá 92 (ènìyàn tó yára jùlọ nílò 9.6)

Báwo ni Paramọlẹ Russell ṣe tóbi tó tí a bá fi wé ÌWỌ?

Ìṣirò nìkan nínú bráwúsà rẹ. A kò fi ohunkóhun pamọ́, a kò sì fi ránṣẹ́ sí ibikíbi.

Báwo ló ṣe yára tó?

Ìjàpá kan nǹkan bí 0.3 km/h (0.19 mph)

Paramọlẹ Russell nǹkan bí 3.9 km/h (2.4 mph)

Ènìyàn tó ń rìn nǹkan bí 5 km/h (3.1 mph)

ó yẹ ní mímọ̀

Òtítọ́

Nígbà tí ó bá ṣá, agbára rẹ̀ lè pọ̀ tó bẹ́ẹ̀ tí àwọn tí ó tóbi yóò fi gbéra kúrò ní ilẹ̀.1

Wọ́n ní pòṣé rẹ̀ ga ju ti ejò mìíràn lọ.1

Àwọn àgbà sábà máa ń lọ́ra, wọn kì í sì í kọlu ènìyàn àyàfi tí wọ́n bá fín wọn níràn, ṣùgbọ́n wọ́n lè ṣá ní kíákíá gan-an.1

Òjòlá iyanrìn kan tí kò lè pani lára ti ní àwọ̀ tí ó jọ ti paramọlẹ yìí bí àkókò ti ń lọ, èyí sì lè ràn án lọ́wọ́ láti yẹra fún àwọn ẹranko tí ń pa á jẹ.1

Ìyá lè lo nǹkan bí wákàtí 4.5 láti bímọ, gẹ́gẹ́ bí ìbí ọmọ 11 kan tí wọ́n kọ sílẹ̀ ṣe fi hàn.1

Olùfọ́ àròsọ

Àròsọ: Paramọlẹ Russell máa ń lé ènìyàn, á sì bù wọ́n jẹ.

Òtítọ́: Wọn kì í sábà kọlu ènìyàn àyàfi tí wọ́n bá fín wọn níràn. Bí wọ́n ṣe ń ká ara ní ìkọ́ bí S tí wọ́n sì ń pòṣé láti dẹ́rùbani ló mú kí àwọn ènìyàn gbàgbọ́ pé wọ́n ń lé ènìyàn. Ṣùgbọ́n wọ́n lágbára, wọ́n sì lè fèsì líle bí ẹnìkan bá gbé wọn.1

Fún àwọn amòye oró

Orúkọ sáyẹ́ǹsì: Daboia russelii
Ẹgbẹ́: Viper àti paramọ́lẹ̀
Ìdílé: Viperidae2
Ètò: Squamata
Àwọn kọ́ńtínẹ́ńtì: Éṣíà
Àwọn ọmọ: Ó máa ń bí ọmọ láàyè (ẹyin máa ń pa nínú ara ìyá). Ó wọ́pọ̀ kí ó bí ọmọ 20 sí 40 lẹ́ẹ̀kan, ṣùgbọ́n ó lè bí ẹyọ kan ṣoṣo. Iye tí ó pọ̀ jùlọ tí wọ́n ti ròyìn jẹ́ 75.1
Ewu fún ènìyàn: 5 / 5: Apani3

Ibi tí àwọn òtítọ́ ti wá

Russell's viper (Wikipedia (CC BY-SA 4.0))
Daboia russelii (iNaturalist): orúkọ àti ìpínsísọ̀rí.
Venom Wiki: ìpele ewu, ìtóbi déédé àti àfojúbù ìyára jẹ́ tiwa. Wo bí a ṣe ń ṣírò wọn: Bí a ṣe ń díwọ̀n ewu.

Gbogbo òtítọ́ ojú-ìwé yìí ní nọ́ńbà tó tọ́ka sí orísun rẹ̀. Bí a bá ṣe àṣìṣe, má bínú, olólùfẹ́ ẹranko ni wá, kì í ṣe ìwé ìròyìn sáyẹ́ǹsì. Sọ fún wa ní [email protected] a ó sì tún un ṣe.

Ebi ń pa àkekèé! Iṣẹ́ akanṣe ẹnì kan ṣoṣo ni Venom Wiki: ọ̀fẹ́ ni, kò sí ìpolówó, kò sì sí olùtọpinpin. Ẹ̀bùn kékeré ń ràn án lọ́wọ́ láti wà lórí íńtánẹ́ẹ̀tì.Bọ́ àkekèé