Venom Wiki / Gbogbo ẹ̀dá / Àwọn ejò Ọsirélíà

Nọ́. 0172 nínú 1 402

Ejò ẹkùn

Notechis scutatus

Nípa orúkọ náà: Wọ́n sọ ọ́ ní orúkọ yìí nítorí ìlà ara rẹ̀, tí ó jẹ́ dúdú àti ìyeyè bí ìlà ara ẹkùn.1

ApaniỌ̀kan lára àwọn ẹranko apani jùlọ ní ayé. Bí ó bá bù ọ́ jẹ, pe fún ìrànlọ́wọ́ lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀.Ìrànlọ́wọ́ kíákíá àti oògùn apa-oró (antivenom) ń gba ẹ̀mí ọ̀pọ̀ ènìyàn là. Pe nọ́ńbà pàjáwìrì rẹ lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀.

Àwọn ejò Ọsirélíà

ÌbùjẹOúnjẹ rẹ̀: Ẹran

Ewu fún ènìyàn: ApaniỌ̀kan lára àwọn ẹranko tó léwu jùlọ ní ayé.

Ejò ẹkùn jẹ́ ejò ńlá tí oró rẹ̀ le gan-an. Ó ń gbé ní apá gúúsù Australia, títí kan àwọn erékùṣù etí òkun rẹ̀ àti Tasmania. Wọ́n sọ ọ́ ní orúkọ yìí nítorí ìlà dúdú àti ìlà ìyeyè ara rẹ̀ tí ó jọ ìlà ara ẹkùn, bó tilẹ̀ jẹ́ pé àwọ̀ rẹ̀ máa ń yàtọ̀ síra gidigidi. Jíjẹ rẹ̀ lè pa ènìyàn. Nítorí náà, ó wà lára àwọn ejò tí wọ́n ń kọ́ àwọn ará Australia láti máa bọ̀wọ̀ fún àti láti dá mọ̀.1

Ó ń gbé ní

Apá gúúsù Australia, títí kan àwọn erékùṣù etí òkun rẹ̀ àti Tasmania1

Ọsirélíà àti Òṣéáníà

Ilé

Agbègbè etí òkun ni wọ́n sábà máa ń rí ejò ẹkùn. Wọ́n fẹ́ràn ilẹ̀ olómi, odò kéékèèké, ìsédò àti àwọn ibòmíràn nítòsí ipa omi. Ní agbègbè oko àti ọ̀sìn ẹran, wọ́n máa ń fara pamọ́ nítòsí omi tí kì í gbẹ. Orí ilẹ̀ ni wọ́n sábà máa ń gbé, ṣùgbọ́n wọ́n lè lúwẹ̀ẹ́, wọ́n sì lè gun igi àti ilé.1

Gígùn

90 cm sí 2 m (3 ft sí 6.6 ft)1

Ìpíndọ́gba gígùn ejò ẹkùn tí ó wọ́pọ̀ jẹ́ sẹ̀ńtímítà 90. Èyí tí ó gùn jù sábà máa ń tó nǹkan bí sẹ̀ńtímítà 120, wọ́n sì ti kọ èyí tí ó gùn tó sẹ̀ńtímítà 200 sílẹ̀ rí. Ìpíndọ́gba gígùn ejò ẹkùn erékùṣù Chappell jẹ́ nǹkan bí sẹ̀ńtímítà 190.

Ìyára gíga jùlọ

nǹkan bí 7.3 km/h (4.5 mph)

Lórí ilẹ̀, àfojúbù

Kí ni ó máa ń jẹ?

Ejò ẹkùn máa ń fi oró rẹ̀ pa ẹran tí ó fẹ́ jẹ. Àwọn tí ń gbé ní erékùṣù ti ní orí tí ó tóbi jù bí àkókò ti ń lọ, kí wọ́n lè gbé ẹran ńlá mì.1

Fọ́tò Ejò ẹkùn — Ejò ẹkùn. Fọ́tò: Max Tibby. CC0, Wikimedia Commons.

Bí o ṣe lè dá a mọ̀

Ó ní ìlà tí ó ṣókùnkùn jù àwọ̀ ara rẹ̀ lọ. Ìlà náà lè hàn kedere tàbí kí ó rẹ̀wẹ̀sì, àwọ̀ rẹ̀ sì lè jẹ́ láti funfun-díẹ̀ dé dúdú kirikiri.1
Àwọ̀ ìpìlẹ̀ ara rẹ̀ lè jẹ́ ewé ólífì, ìyeyè, pupa ọsàn-ilẹ̀ tàbí dúdú kirikiri. Abẹ́ ara rẹ̀ jẹ́ ìyeyè rírọ̀ tàbí àwọ̀ ọsàn.1
Àwọn kan nínú wọn kò ní ìlà rárá. Nítorí náà, kò dájú láti fi ìlà nìkan dá a mọ̀.1
Gígùn rẹ̀ sábà máa ń jẹ́ nǹkan bí mítà 1,2. Ara rẹ̀ nípọn, orí rẹ̀ sì kú.1

A sábà máa ń ṣì í mọ̀ sí: Àwọ̀ kì í ṣe ọ̀nà tí ó dájú láti dá ejò ẹkùn mọ̀ yàtọ̀, kódà láàárín àwọn oríṣiríṣi irú tirẹ̀ fúnra rẹ̀. Ọ̀nà tí ó dára jù láti dá a mọ̀ ní pàtó ni pé kí amọ̀ràn lo ohun èlò àyẹ̀wò oró ejò, tàbí kí ó ka ìpẹ́ ara rẹ̀.1

Agbára oró

Ìbùjẹ

Oró ń jáde láti inú eyín oró tàbí eyín rẹ̀ nígbà tí ó bá bùjẹ.

Kí ni oró rẹ̀ máa ń ṣe?

Oró ejò ẹkùn ní àwọn májèlé tí ó le gan-an: èyí tí ń kọlu iṣan-ara (neurotoxin), èyí tí ń da dídì ẹ̀jẹ̀ rú (coagulant), èyí tí ń fọ́ sẹ́ẹ̀lì ẹ̀jẹ̀ (haemolysin) àti èyí tí ń ba ẹran-ara jẹ́ (myotoxin). Àmì àkọ́kọ́ ni ìrora ní agbègbè ẹsẹ̀ àti ọrùn, ara títa wìrìwìrì, ara kíkú àti òógùn. Lẹ́yìn náà, mímí lè di ìṣòro, ara sì lè rọ, èyí lè ṣẹlẹ̀ kíákíá díẹ̀.1

Báwo ló ṣe léwu tó fún ènìyàn?

Ewu fún ènìyàn: ApaniỌ̀kan lára àwọn ẹranko tó léwu jùlọ ní ayé.

Láàárín ọdún 2005 sí 2015, ejò ẹkùn ló bu ìdá 17% àwọn tí ejò bù ní Australia tí wọ́n mọ irú ejò tí ó bù wọ́n. Ènìyàn mẹ́rin ló kú nínú 119 tí wọ́n fìdí rẹ̀ múlẹ̀ pé oró wọ ara wọn. Ó lè pa ènìyàn. Nínú ikú tí ejò ń fà ní Australia, ejò aláwọ̀ ilẹ̀ (brown snake) nìkan ló ń pa ènìyàn jù ú lọ. Ìwádìí kan sọ pé ìdá 40% sí 60% àwọn tí a kò tọ́jú ló máa ń kú.1

Ìròyìn ayọ̀: àwọn dókítà ní oògùn (antivenom) tàbí ìtọ́jú fún èyí.1

Kí ni ó máa ń ṣe nígbà tí ẹ̀rù bá bà á?

Tí ewu bá dé, ejò náà máa ń tẹ́ ara rẹ̀ pẹrẹsẹ, á sì gbé orí rẹ̀ sókè kúrò nílẹ̀, bí ẹni tí ó ti múra tán láti bu nǹkan.1

Bí ó bá bùjẹ

Lo ọ̀nà “fífi bándéèjì tẹ̀ ẹ́ àti dídá ẹ̀yà ara dúró” (pressure immobilisation). Fi bándéèjì tí ó fẹ̀ tí ó sì nípọn wé ojú ibi tí ejò bù, lẹ́yìn náà máa wé e lọ sísàlẹ̀ ẹsẹ̀ tàbí apá náà, kí o sì padà wé e lọ sókè títí dé abíyá tàbí ìtan-ìdí. Fi igi ìdábùú (splint) dá ẹ̀yà ara náà dúró kí ó má ṣe mì. Ní Tasmania, kò pọn dandan láti mọ irú ejò tí ó bù ènìyàn, nítorí oògùn apa-oró ejò kan náà ló ń tọ́jú gbogbo ejò Tasmania.1
Dídì pẹ̀lú ìfúnpá láìmira (pressure immobilisation): fi bándéèjì rọ́bà (elastic) tó le wé ibi ìbùjẹ náà, lẹ́yìn náà wé e sókè títí bo gbogbo apá tàbí ẹsẹ̀ náà, fi igi ìdábùú (splint) dì í, kí o sì jẹ́ kí ẹni náà wà láìmira rárá títí ìrànlọ́wọ́ yóò fi dé.
Má ṣe fọ ibi ìbùjẹ náà: ilé ìwòsàn lè ṣàyẹ̀wò oró tó kù lára awọ láti yan oògùn apa-oró (antivenom) tó tọ́.

Máa kọ́kọ́ pe nọ́ńbà pàjáwìrì rẹ nígbà gbogbo (112, 000, 911). Èyí jẹ́ ìtọ́sọ́nà ìtọ́jú àkọ́kọ́ gbogbogbò, kì í ṣe ìmọ̀ràn ìṣègùn. Ìpìlẹ̀ ìtọ́jú àkọ́kọ́

Wà láìléwu

Má ṣe fọwọ́ kan, mú tàbí yọ ẹranko igbó lẹ́nu láéláé, kódà bí ó bá kéré, kódà bí ó bá dà bí ẹni pé ó ń sùn tàbí ó ti kú.
Fún un ní àyè. Bí o bá pàdé ọ̀kan, farabalẹ̀, sẹ́yìn díẹ̀díẹ̀ kí o sì jẹ́ kí ó máa bá ọ̀nà rẹ̀ lọ.
Bí ọ̀kan bá bù ọ́ jẹ: farabalẹ̀, má ṣe mira, pe nọ́ńbà pàjáwìrì rẹ (112, 000, 911) tàbí lọ sí ilé ìwòsàn kíákíá. Rántí bí ó ṣe rí, fọ́tò máa ń ṣèrànwọ́.

Kò wá ọ kiri láti ṣe ọ́ léṣe. Ó ń lo oró rẹ̀ láti mú oúnjẹ tàbí láti dáàbò bo ara rẹ̀, ó sì fẹ́ràn láti farapamọ́ jù. Sí i nípa wíwà láìléwu

Níbo ní ayé?

Áfíríkà Éṣíà Yúróòpù Àríwá Amẹ́ríkà Gúúsù Amẹ́ríkà Ọsirélíà àti Òṣéáníà

Báwo ló ṣe tóbi tó?

Báwo ló ṣe gùn tó?

ó gùn tó ológbò ilé 4 láti imú dé ìrùó gùn tó ọ̀gẹ̀dẹ̀ 11 tí a tò tẹ̀léralè sáré mítà 100 ní ìṣẹ́jú-àáyá 49 (ènìyàn tó yára jùlọ nílò 9.6)

Báwo ni Ejò ẹkùn ṣe tóbi tó tí a bá fi wé ÌWỌ?

Ìṣirò nìkan nínú bráwúsà rẹ. A kò fi ohunkóhun pamọ́, a kò sì fi ránṣẹ́ sí ibikíbi.

Báwo ló ṣe yára tó?

Ènìyàn tó ń rìn nǹkan bí 5 km/h (3.1 mph)

Ejò ẹkùn nǹkan bí 7.3 km/h (4.5 mph)

Ọmọdé lórí kẹ̀kẹ́ nǹkan bí 12 km/h (7.5 mph)

ó yẹ ní mímọ̀

Òtítọ́

Oró tí ó máa ń jáde lára rẹ̀ jẹ́ mìlígíráàmù 35 sí 65, nígbà tí mìlígíráàmù 3 ti tó láti pa ènìyàn.1

Ejò ẹkùn erékùṣù Chappell ni ó tóbi jù nínú irú rẹ̀. Gígùn rẹ̀ ní ìpíndọ́gba ju ẹsẹ̀ bàtà 6 lọ (nǹkan bí mítà 1,9).1

Wọ́n lè rí ejò ẹkùn tí ó ń lúwẹ̀ẹ́, tí ó ń gun igi, tí ó sì ń wọ inú ilé.1

Òfin dáàbò bo ejò ẹkùn ní ọ̀pọ̀ jùlọ ìpínlẹ̀ Australia. Pípa á tàbí ṣíṣe é léṣe lè mú kí wọ́n bu owó ìtanràn tí ó tó A$7.500 lé ènìyàn.1

Ejò ẹkùn lè fara da òtútù, ó sì lè jáde kiri ní alẹ́ tí ó bá móoru díẹ̀.1

Ejò ẹkùn Tasmania sábà máa ń dákẹ́ jẹ́jẹ́, bóyá nítorí pé agbègbè tí ó tutù jù ni wọ́n ń gbé.1

Olùfọ́ àròsọ

Àròsọ: O lè fi àwọ̀ ejò ẹkùn mọ irú tí ó jẹ́.

Òtítọ́: Àwọ̀ máa ń yàtọ̀ gidigidi láti ejò kan sí òmíràn àti láti ìgbà kan sí òmíràn nínú ọdún. Nítorí náà, kì í ṣe ọ̀nà tí ó dájú láti dá ejò mọ̀. Ohun èlò àyẹ̀wò oró ejò tàbí kíka ìpẹ́ ara rẹ̀ péye jù.1

Fún àwọn amòye oró

Orúkọ sáyẹ́ǹsì: Notechis scutatus
Ẹgbẹ́: Àwọn ejò Ọsirélíà
Ìdílé: Elapidae2
Ètò: Squamata
Àwọn kọ́ńtínẹ́ńtì: Ọsirélíà àti Òṣéáníà
Àwọn ọmọ: Ejò ẹkùn máa ń bí ọmọ láàyè, kì í yé ẹyin. Ó sábà máa ń bí ọmọ 20 sí 30 lẹ́ẹ̀kan. Wọ́n ti kọ ọ́ sílẹ̀ rí pé abo kan láti ìlà oòrùn bí ọmọ 64, èyí sì ṣàjèjì.1
Ewu fún ènìyàn: 5 / 5: Apani3

Ibi tí àwọn òtítọ́ ti wá

Tiger snake (Wikipedia (CC BY-SA 4.0))
Notechis scutatus (iNaturalist): orúkọ àti ìpínsísọ̀rí.
Venom Wiki: ìpele ewu, ìtóbi déédé àti àfojúbù ìyára jẹ́ tiwa. Wo bí a ṣe ń ṣírò wọn: Bí a ṣe ń díwọ̀n ewu.

Gbogbo òtítọ́ ojú-ìwé yìí ní nọ́ńbà tó tọ́ka sí orísun rẹ̀. Bí a bá ṣe àṣìṣe, má bínú, olólùfẹ́ ẹranko ni wá, kì í ṣe ìwé ìròyìn sáyẹ́ǹsì. Sọ fún wa ní [email protected] a ó sì tún un ṣe.

Ebi ń pa àkekèé! Iṣẹ́ akanṣe ẹnì kan ṣoṣo ni Venom Wiki: ọ̀fẹ́ ni, kò sí ìpolówó, kò sì sí olùtọpinpin. Ẹ̀bùn kékeré ń ràn án lọ́wọ́ láti wà lórí íńtánẹ́ẹ̀tì.Bọ́ àkekèé