Venom Wiki / Mbindeef yépp / Jaani Ostarali

No 0172 ci 1 402

Jaan-tigr

Notechis scutatus

Ci turam: Ñu tudde ko noonu ndax ay rëddam yu ñuul ak yu mboq, yu niru rëddi tigr.1

Mën a reyBenn ci rab yi gën a rey ci àddina. Su la màttee, woo ndimbal ci saa si.Ndimbal bu gaaw ak sérum antivenimeux dañuy musal lu ëpp ci nit ñi. Woo sa nimerob urgence ci saa si.

Jaani Ostarali

Dafay màttDafay lekk: Yàpp

Musiba ci nit: Mën a reyBenn ci rab yi gën a am musiba ci àddina.

Jaan-tigr bi jaan bu mag la, te daa am daŋar bu bare lool. Mu ngi dund ci bëj-saalumu Ostraali, boole ci duni yi ci wetu géej gi ak Tasmani. Turam dafa jóge ci ay rëdd yu ñuul ak yu mboq yu niru rëddi tigr, waaye melo yi dañuy wuute lool. Matam mën na rey nit. Looloo tax mu bokk ci jaan yi ñu jàngal waa Ostraali ñu sàmmonte ak ñoom te xam leen.1

Dafay dund ci

Bëj-saalumu Ostraali, boole ci duni yi ci wetu géej gi ak Tasmani1

Ostarali ak Oseyani

Kër

Jaan-tigr yi, li ëpp ci yoon, ci wetu géej gi lañu leen di gis. Dañuy bëgg bérab yu ndox bare, dex yu tuuti yi, barraas yi ak beneen bérab yu jege ndox mu daw. Ci gox yi ñuy sàmm ak a bey, dañuy làqu ci wetu ndox mu fa saxoo. Li ëpp ci yoon ci suuf lañuy dund, waaye mën nañu féey, yéeg ci garab yi, te dugg ci kër yi.1

Guddaay

90 cm ba 2 m (3 ft ba 6,6 ft)1

Jaan-tigr bu siiwul bi, guddaayam mi ngi tollu ci 90 cm ci diggu-diggu, te lu ëpp mi ngi tollu ci 120 cm. Am na benn bu ñu natt 200 cm. Jaan-tigr yu duni Chappell yi, seen guddaay mi ngi tollu ci 190 cm ci diggu-diggu.

Gaawaay bu gën a kawe

lu tollu ci 7,3 km/h (4,5 mph)

Ci suuf, xalaat

Lan lay lekk?

Jaan-tigr yi seen daŋar lañuy rey seen rëbb. Mbooloo yi dund ci duni yi, seeni bopp dañoo gën a mag ci ni ñu soppeekoo, ngir mën a lekk ay rab yu mag.1

Fotoy Jaan-tigr — Jaan-tigr. Foto: Max Tibby. CC0, Wikimedia Commons.

Ni ngay ko xàmmee

Am na ay rëdd yu gën a lëndëm. Rëdd yi mën nañu feeñ bu baax walla nekk lu yomb, te seeni melo dañuy dem ci lu leer ba ci lu lëndëm lool.1
Melo bu njëkk bi mën na nekk wert-oliw, mboq, soraas bu wuute ak xonq, walla ñuul kukk. Biir bi mboq bu leer la walla soraas.1
Ci yenn mbooloo yi, am na ay jaan yu amul benn rëdd. Kon rëdd yi rekk du tegtal bu wóor.1
Li ëpp ci yoon, guddaayam mi ngi tollu ci 1,2 meetar. Yaram wi dafa dëgër te bopp bi dafa mbaal.1

Ñu ngi koy faral di jaxasoo ak: Melo bi du yoon wu wóor ngir xàmmee jaan-tigr yi, ba ci seen bopp ci seeni xeet yu ndaw. Ku xereñ moo gën a mën a xàmmee jaan bi ci lu wóor, mu jëfandikoo kitu natt daŋar, walla mu waññ ay xasam.1

Kàttanu daŋar

Dafay màtt

Daŋar bi dafay génn ci bëñam yi su màttee.

Lan la daŋar biy sóob di def?

Daŋaru jaan-tigr bi am na ay neurotoksin yu am doole (yuy song ay nerf), ay koagulaŋ (yuy yàq taxawu deret ci gaañu-gaañu), ay emolisin (yuy toj ay xibu deret) ak ay miyotoksin (yuy yàq ay siti). Màndarga yu njëkk yi mooy metit ci bérab bi ci tànk bi ak ci baat bi, jaxasu, yaram wuy dee, ak ay tooy-tooy. Ginnaaw loolu, jafe-jafe ci noyyi ak làggi mën nañu ñëw ci lu gaaw.1

Ni mu lore nit ñi?

Musiba ci nit: Mën a reyBenn ci rab yi gën a am musiba ci àddina.

Ci diggante 2005 ak 2015, jaan-tigr yi ñoo matt 17% ci nit ñi jaan matt ci Ostraali te ñu xàmmee jaan bi. Ci 119 ñu jaan bi tegal daŋaram ci lu wóor, ñeent ñoo ci dee. Mën nañu rey nit. Ci nit ñi jaan matt ba ñu dee ci Ostraali, jaan-bu-soraas bi rekk moo leen ëpp. Benn gëstu wax na ne ñi ñu fajul, 40% ba 60% ci ñoom dañuy dee.1

Xibaar bu baax: doktoor yi am nañu garab (sérum antivenimeux) walla ab paj ngir lii.1

Lan lay def bu tiitee?

Su ko dara tiitalee, jaan bi dafay tëral yaram wi, yékkati bopp bi ci kaw suuf, mel ni ku waajal song.1

Su màttee

Jëfandikool pexem bees ak téye cér bi mu des fi mu nekk. Takkal ay bàndd yu yaatu te dëy ci kaw bérab bi jaan bi matt, ba noppi nga wàcce ko ba ci suufu cér bi, ba noppi nga yéegaat ko ba ci poxtaan bi walla ba ci dig bi. Téyeel cér bi mu des fi mu nekk ak ab atel. Ci Tasmani, soxlaa nga xàmmee jaan bi, ndax benn garab bu dàq daŋar bi rekk moo di faj daŋaru jaan yépp yu Tasmani.1
Immobilisation ak pression: laxasal ab bànd élastique bu dëgër ci kaw fa mu màtt, ba noppi nga laxas cër bi yépp jëm kaw, takkal ko attelle, te def ba nit ki bañ a yëngu dara ba ndimbal ñëw.
Bul raxas fa mu màtt: lopitaan yi mën nañu saytu daŋar bi des ci der bi ngir tànn sérum antivenimeux bi baax.

Saa su nekk, woo jëkk sa nimerob urgence (112, 000, 911). Lii ay ndigal yu yaatu ci ndimbal yu jëkk la, du ndigalu doktoor. Li war a xam ci ndimbal yu jëkk

Sàmmal sa bopp

Bul laal mukk, bul jàpp, bul sonal ab rab bu àll, doonte bu ndaw la, te doonte dafa mel ni dafa nelaw walla dafa dee.
May ko bérab. Su nga ko gisee, dalal, dellu ginnaaw ndànk-ndànk te bàyyi ko mu dem yoonam.
Su benn màttee la: dalal, bul yëngu, woo sa nimerob urgence (112, 000, 911) walla dem lopitaan ci gaaw. Bul fàtte ni mu meloon, ab nataal dina dimbali.

Du la wut. Dafay jëfandikoo daŋaram ngir jàpp lu muy lekk walla ngir aar boppam, te nëbbu moo ko gën a neex. Yeneen ci ni ngay sàmme sa bopp

Fan ci àddina?

Afrig Asi Tugal Amerig gu Bëj-gànnaar Amerig gu Bëj-saalum Ostarali ak Oseyani

Ni mu réye?

Ni mu guddoo?

guddu na ni 4 muusu kër, bakkan ba geenguddu na ni 11 banaana yu ñu toftalemën na daw 100 meetar ci 49 segond (nit ki gën a gaaw soxla na 9,6)

Jaan-tigr ni mu réye ci wetu YOW?

Ay waññ rekk ci sa navigateur. Dara du denc te dara du yónnee fenn.

Ni mu gaawe?

Ab nit kuy dox lu tollu ci 5 km/h (3,1 mph)

Jaan-tigr lu tollu ci 7,3 km/h (4,5 mph)

Ab xale ci kaw welo lu tollu ci 12 km/h (7,5 mph)

baax na xam

Xibaar

Daŋar bi jaan bi di génne mi ngi tollu ci 35 ba 65 miligaraam, te 3 miligaraam doy na rey nit.1

Jaan-tigr bu duni Chappell moo gën a mag ci xeet wi. Guddaayu yaram wi ëpp na 6 tànk (lu tollu ci 1,9 meetar).1

Mën nga gis jaan-tigr yuy féey, yuy yéeg ci garab yi te yuy dugg ci kër yi.1

Ci li ëpp ci diwaani Ostraali, jaan-tigr yi dañu leen aar. Ku rey benn walla ku gaañ ko, mën nañu la daan ab alamaan bu mën a àgg ci 7 500 A$.1

Jaan-tigr yi mën nañu muñ sedd bu bare, te mën nañu yengu ci guddi yi gën a tàng.1

Jaan-tigr yu Tasmani dañuy gën a dal, xéj-na ndax dañuy dund ci gox yu gën a sedd.1

Tasukatu léeb

Xalaat bu juum: Mën nga xam xeetu jaan-tigr bi ci melo bi.

Dëgg: Melo bi dafay wuute lool ci diggante jaan yi ak ci diggante jamono yi. Kon du yoon wu wóor ngir xàmmee jaan. Kitu natt daŋar walla waññ ay xas moo gën a wóor.1

Ngir boroom xam-xam ci daŋar

Turu xam-xam: Notechis scutatus
Mbooloo: Jaani Ostarali
Njaboot: Elapidae2
Toftal: Squamata
Kontinaa yi: Ostarali ak Oseyani
Liir yi: Jaan-tigr yi dañuy jur ay doom yu dund, li ëpp ci yoon 20 ba 30 ci benn yoon. Ab jigéen bu penku bu ñu bind ci lu doyul waaru jur na 64.1
Musiba ci nit: 5 / 5: Mën a rey3

Fa xibaar yi jóge

Tiger snake (Wikipedia (CC BY-SA 4.0))
Notechis scutatus (iNaturalist): tur ak ni ñu leen séddale.
Venom Wiki: tolluwaayu musiba bi, réyaay bu yem bi ak xalaatu gaawaay bi, nun ñoo leen defar. Seetal ni nu leen waññe: Ni nuy natte musiba.

Xibaar bu nekk ci xët wii am na ab nimero buy won fa mu jóge. Su nu juumee, baal nu, nun ay nit ñu bëgg rab lanu, du ab jurnaalu xam-xam. Wax nu ko ci [email protected] te dinanu ko jubbanti.

Jiit bi dafa xiif! Venom Wiki ab liggéeyu kenn la: amul pay, amul piblisite te amul traceur. Ab may bu tuuti dafay dimbali ngir mu des ci internet.Leel jiit bi